Συνοπτικά: Η φυσικοθεραπεία είναι επάγγελμα υγείας που ασχολείται με την κίνηση: αξιολογεί γιατί πονάτε ή δυσκολεύεστε, και χρησιμοποιεί θεραπευτική άσκηση, χειροθεραπεία, εκπαίδευση και, όπου χρειάζεται, συμπληρωματικά μέσα, για να κινείστε με λιγότερο πόνο και περισσότερη σιγουριά. Χρειάζεται όταν ένας πόνος επιμένει πάνω από δύο εβδομάδες, μετά από τραυματισμό ή χειρουργείο, όταν αποφεύγετε κινήσεις από φόβο, και στην πρόληψη, για παράδειγμα των πτώσεων μετά τα 65. Δεν χρειάζεται παραπεμπτικό για ιδιωτική επίσκεψη. Η πρώτη συνεδρία είναι αξιολόγηση 60 λεπτών και φεύγετε με απάντηση στο «τι συμβαίνει» και με πλάνο.
Οι περισσότεροι άνθρωποι φτάνουν στη φυσικοθεραπεία με μία από τρεις ιστορίες. Ένας πόνος που «θα περάσει μόνος του» και δεν πέρασε. Ένα χειρουργείο ή ένας τραυματισμός, με τον γιατρό να λέει «και τώρα φυσικοθεραπεία». Ή μια αλλαγή που ήρθε σιγά σιγά: η σκάλα που κουράζει, το σκύψιμο που διστάζετε να κάνετε, ο ώμος που δεν σηκώνεται όπως πριν. Αυτός ο οδηγός απαντά στις ερωτήσεις που κάνουν όλοι πριν από το πρώτο ραντεβού: τι ακριβώς είναι η φυσικοθεραπεία, πότε αξίζει, τι κερδίζετε, πόσες συνεδρίες θέλει, αν πονά, και τι να περιμένετε.
Τι είναι η φυσικοθεραπεία
Η φυσικοθεραπεία είναι πανεπιστημιακό επάγγελμα υγείας με άδεια άσκησης. Κατά τον παγκόσμιο οργανισμό της, τη World Physiotherapy, αντικείμενό της είναι να αναπτύσσει, να διατηρεί και να αποκαθιστά την κίνηση και τη λειτουργική ικανότητα σε όλη τη διάρκεια της ζωής, όταν αυτές απειλούνται από τραυματισμό, πόνο, ασθένεια, γήρανση ή αδράνεια. Έχει καθιερωθεί από τα τέλη του 19ου αιώνα και σήμερα στηρίζεται στην επιστημονική τεκμηρίωση: τι δείχνουν οι μελέτες ότι βοηθά, σε ποιον και πότε.
Τα βασικά της εργαλεία είναι η αξιολόγηση, η θεραπευτική άσκηση, οι τεχνικές χειροθεραπείας, η εκπαίδευση για την καθημερινότητα και, συμπληρωματικά, μέσα όπως ο βελονισμός ή η ραδιοσυχνότητα. Ό,τι προστίθεται σε ένα πλάνο μπαίνει μέσα σε αυτό το πλαίσιο: με στόχο, αξιολόγηση και επανέλεγχο. Η φυσικοθεραπεία δουλεύει δίπλα στην ιατρική φροντίδα, όχι αντί για αυτήν.
Μια συνεδρία φυσικοθεραπείας είναι κάτι περισσότερο από μια σειρά ασκήσεων ή ένα μηχάνημα. Ξεκινά από το ερώτημα «τι σας δυσκολεύει και τι θέλετε να ξανακάνετε άνετα», και από εκεί επιλέγεται τι θα γίνει εκείνη την ημέρα.
Πότε χρειάζεστε φυσικοθεραπεία
Η ανάγκη φαίνεται όταν κάτι αρχίζει να σας περιορίζει. Μπορεί να είναι ο πόνος, αλλά συχνά είναι η δυσκαμψία, η κόπωση, η αστάθεια ή ο φόβος ότι μια κίνηση «θα σας ξαναπιάσει». Πέντε σημάδια ότι αξίζει μια αξιολόγηση, ακόμη και όταν η ενόχληση είναι ήπια:
- Ο πόνος επιμένει πάνω από δύο εβδομάδες, δεν περνά με απλή ξεκούραση ή επιστρέφει μόλις ξανακάνετε τις ίδιες κινήσεις.
- Υπάρχει δυσκαμψία στην καθημερινότητα: δυσκολεύεστε να σκύψετε, να στρίψετε, να σηκώσετε βάρος, να γυρίσετε τον αυχένα στο αυτοκίνητο.
- Έχετε τραυματιστεί πρόσφατα: ακόμη κι αν «πατάτε», η σταθερότητα και ο έλεγχος χτίζονται με λίγη ακόμη στοχευμένη δουλειά, και έτσι μειώνεται η πιθανότητα να ξανασυμβεί.
- Έχετε κάνει χειρουργείο ή ιατρική πράξη: η επανένταξη στην κίνηση γίνεται με πλάνο και φάσεις, όπως εξηγεί το άρθρο Φυσικοθεραπεία μετά από χειρουργείο.
- Αποφεύγετε κινήσεις από φόβο: η καθοδηγούμενη κίνηση σας βοηθά να ξαναβρείτε εμπιστοσύνη στο σώμα σας.
Και κάποια μικρά σημάδια της καθημερινότητας: η μέση «σας τραβά» κάθε πρωί, κουράζεστε γρήγορα σε απλές κινήσεις, μουδιάζει το χέρι στον υπολογιστή, δεν νιώθετε σταθεροί στη σκάλα. Αν περνάτε πολλές ώρες μπροστά σε οθόνη, δείτε το άρθρο Πόνος στον αυχένα από υπολογιστή.
Η φυσικοθεραπεία έχει θέση και πριν εμφανιστεί πρόβλημα: στην πρόληψη των πτώσεων μετά τα 65, στην προετοιμασία πριν από ένα χειρουργείο, στην επιστροφή στην άσκηση μετά από χρόνια καθιστικής ζωής.
Τι κερδίζετε
Η φυσικοθεραπεία βοηθά σε πέντε τομείς, και σε καθέναν υπάρχει ένα συγκεκριμένο παράδειγμα:
- Κίνηση. Να ξανασηκώσετε τον ώμο ως το ράφι, να σκύψετε να δέσετε τα παπούτσια, να γυρίσετε τον αυχένα στο αυτοκίνητο. Το εύρος κίνησης μετριέται στην αρχή και ξαναμετριέται, ώστε να βλέπετε τη διαφορά.
- Πόνος. Η θεραπευτική άσκηση είναι από τα πιο καλά τεκμηριωμένα μέσα για τον μυοσκελετικό πόνο: σε ανασκόπηση Cochrane με 249 μελέτες, η άσκηση μείωσε τον πόνο και βελτίωσε τη λειτουργία στη χρόνια οσφυαλγία σε σύγκριση με καμία θεραπεία ή τη συνήθη φροντίδα. Τα φάρμακα που συνταγογραφεί ο γιατρός σας έχουν τη θέση τους· η φυσικοθεραπεία σας δίνει εργαλεία που κρατάτε μετά.
- Χρόνιες παθήσεις. Αρθρίτιδα, οστεοπόρωση, νευρολογικές παθήσεις, αναπνευστικά και καρδιομεταβολικά προβλήματα: η άσκηση και η εκπαίδευση βοηθούν να διαχειρίζεστε τα συμπτώματα και να μένετε δραστήριοι, μαζί με τον γιατρό σας.
- Ασφαλής επιστροφή μετά από τραυματισμό ή χειρουργείο. Όχι απλώς «να περάσει», αλλά να επιστρέψετε στη δουλειά, στο γήπεδο ή στο παιχνίδι με τα εγγόνια με κριτήρια, ώστε να μην ξανασυμβεί.
- Πρόληψη και ανεξαρτησία. Σε ανασκόπηση 116 μελετών με 25.160 άτομα άνω των 65, η άσκηση μείωσε τον ρυθμό των πτώσεων κατά 23%, και η άσκηση ισορροπίας και λειτουργικότητας κατά 24%. Η άσκηση μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο και τον ρυθμό πτώσεων· δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι μια πτώση δεν θα συμβεί. Δείτε Πρόληψη πτώσεων σε ηλικιωμένους.
Υπάρχει και ένα όφελος που δεν μετριέται σε μοίρες: η τακτική κίνηση συνδέεται, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, με μικρότερο κίνδυνο καρδιοπάθειας, διαβήτη τύπου 2 και κατάθλιψης. Η φυσικοθεραπεία συχνά είναι το πρώτο βήμα για να ξαναγίνει η κίνηση μέρος της ζωής κάποιου που την είχε αφήσει.
Τι να περιμένετε στην πρώτη συνεδρία
Η πρώτη επίσκεψη είναι αξιολόγηση και διαρκεί περίπου 60 λεπτά. Περιλαμβάνει συζήτηση για τα συμπτώματα, πότε ξεκίνησαν, τι τα επιβαρύνει και τι τα ανακουφίζει, το ιστορικό και τα φάρμακά σας, και στη συνέχεια εξέταση της κίνησης: εύρος, δύναμη, οι κινήσεις που πονούν, απλές λειτουργικές δοκιμασίες, όπως το σήκωμα από καρέκλα ή το σκύψιμο. Συχνά γίνεται και μια πρώτη παρέμβαση, και αμέσως μετά ξαναδοκιμάζεται η ίδια κίνηση, ώστε να δούμε αν άλλαξε κάτι. Γιατί ξαναμετράμε, στο άρθρο Αξιολόγηση και επανέλεγχος στη φυσικοθεραπεία.
Φεύγοντας, έχετε απάντηση σε τέσσερα ερωτήματα: τι φαίνεται να συμβαίνει, τι χρειάζεται να βελτιωθεί, ποιο είναι το πλάνο, και τι μπορείτε να κάνετε κι εσείς από σήμερα.
Τι να φέρετε: εξετάσεις ή γνωματεύσεις που έχετε (μαγνητική, ακτινογραφίες, εξιτήριο), τη λίστα των φαρμάκων σας, και άνετα ρούχα που αφήνουν ελεύθερη την περιοχή που ενοχλεί. Για ιδιωτική επίσκεψη δεν χρειάζεται παραπεμπτικό. Περισσότερα στη σελίδα Πρώτη επίσκεψη.
Ποιες τεχνικές μπορεί να περιλαμβάνει ένα πλάνο
Το πλάνο είναι προσωπικό: άλλα χρειάζεται κάποιος μετά από αρθροπλαστική, άλλα κάποιος με επίμονο πόνο στον αυχένα, άλλα ένας δρομέας. Η φροντίδα ακολουθεί μια καθαρή σειρά: αξιολόγηση, στοχευμένη παρέμβαση, επανέλεγχος, ενεργητική επανεκπαίδευση, σταδιακή φόρτιση και αυτονομία.
Θεραπευτική άσκηση και κινησιοθεραπεία. Στις περισσότερες περιπτώσεις είναι ο κορμός: τι χρειάζεται να δυναμώσει, τι να κινηθεί καλύτερα, πώς θα βελτιωθεί ο έλεγχος και με ποιο ρυθμό θα επιστρέψετε στη δραστηριότητα. Δείτε τη σελίδα κινησιοθεραπεία.
Τεχνικές χειροθεραπείας σε συνδυασμό με HumanTecar ή ViSS. Κινητοποίηση αρθρώσεων και τεχνικές μαλακών μορίων, πριν από την άσκηση, όταν η δυσκαμψία ή ο πόνος περιορίζουν την κίνηση. Οι παθητικές τεχνικές έχουν τη θέση τους και αποδίδουν καλύτερα μαζί με την ενεργητική άσκηση.
Ραδιοσυχνότητα (TECAR), όπως το HumanTecar. Για τον πόνο γενικά, μπορεί να βοηθήσει και η ραδιοσυχνότητα (TECAR), όπως το HumanTecar, με θετικά δεδομένα από τυχαιοποιημένες μελέτες για τον πόνο. Στο κέντρο η εφαρμογή γίνεται από HumanTecar Certified Operator. Δείτε τη σελίδα HumanTecar.
Βελονισμός (βιοϊατρικός, KMS). Στη μεγαλύτερη ανάλυση δεδομένων ασθενών για τον χρόνιο πόνο, με 39 μελέτες και 20.827 συμμετέχοντες, ο βελονισμός υπερείχε από τη συνήθη φροντίδα και από τον εικονικό βελονισμό στον χρόνιο πόνο της μέσης, του αυχένα, του ώμου, στην οστεοαρθρίτιδα του γόνατος και στον πονοκέφαλο. Μπαίνει σε επιλεγμένες περιπτώσεις, για να γίνει η άσκηση πιο εύκολη. Δείτε τη σελίδα βιοϊατρικός βελονισμός KMS.
Μέθοδος McKenzie. Όταν ο πόνος της μέσης ή του αυχένα αλλάζει με συγκεκριμένες κινήσεις, η αξιολόγηση με τη μέθοδο McKenzie βρίσκει ποια κίνηση τον ανακουφίζει και τη μετατρέπει σε καθημερινή ρουτίνα.
Εκπαίδευση. Τι επιβαρύνει, τι βοηθά, πώς να οργανώσετε τη μέρα, τι να κάνετε όταν ξαναπονέσει. Είναι το μέρος που κρατάτε για πάντα.
Κάθε μέσο έχει συγκεκριμένο στόχο, και η κίνηση ξαναελέγχεται μετά από αυτό. Αν το θέμα σας είναι η επιστροφή μετά από κάκωση, δείτε και το Αποκατάσταση τραυματισμών: τα συχνά λάθη.
Γιατί η βελτίωση κρατά περισσότερο όταν βρεθεί η αιτία
Η ανακούφιση είναι χρήσιμη, και συχνά αναγκαία όταν κάποιος πονά πολύ ή φοβάται να κινηθεί. Κρατά όμως περισσότερο όταν συνδυάζεται με αλλαγές στην κίνηση και στην καθημερινότητα. Κάποιος μπορεί να νιώσει καλύτερα μετά από μία συνεδρία για τον αυχένα. Όταν προσαρμοστούν και η θέση εργασίας, η αντοχή των μυών, η κινητικότητα και ο τρόπος που περνά τη μέρα του, η βελτίωση μένει. Η χρήσιμη ερώτηση δεν είναι μόνο «πώς θα φύγει ο πόνος» αλλά «τι μπορεί να αλλάξει ώστε να μην ξαναγυρίσει». Για να δείτε τη διαφορά ανάμεσα σε αυτό που γίνεται στο κέντρο και σε αυτό που κάνετε εσείς, διαβάστε Στόχοι φυσικοθεραπείας: άλλο τι μπορείτε να κάνετε στην κλινική, άλλο τι κάνετε στην καθημερινότητα.
Φυσικοθεραπεία, χειροπρακτική, οστεοπαθητική: ποια η διαφορά
Η ερώτηση είναι συχνή. Η φυσικοθεραπεία είναι πανεπιστημιακό επάγγελμα υγείας με άδεια άσκησης και με ευρύ φάσμα: αξιολόγηση, θεραπευτική άσκηση, χειροθεραπεία, εκπαίδευση, αποκατάσταση μετά από χειρουργείο, νευρολογική και αναπνευστική φυσικοθεραπεία. Η χειροπρακτική και η οστεοπαθητική εστιάζουν κυρίως σε χειρισμούς της σπονδυλικής στήλης και των αρθρώσεων. Οι χειρισμοί υπάρχουν και στη φυσικοθεραπεία, ως ένα από τα εργαλεία, πάντα μαζί με την άσκηση: οι βρετανικές οδηγίες NICE για την οσφυαλγία προτείνουν τη χειροθεραπεία μόνο ως μέρος ενός πακέτου που περιλαμβάνει άσκηση. Για τη διαφορά από την εργοθεραπεία, που ασχολείται με τις δραστηριότητες της καθημερινής ζωής, δείτε Φυσικοθεραπεία και εργοθεραπεία: ποια η διαφορά.
Τι μπορείτε να κάνετε τις πρώτες εβδομάδες
- Κρατήστε την κίνηση που μπορείτε: περπάτημα κάθε μέρα, ακόμη και λίγα λεπτά, είναι καλύτερο από την ακινησία.
- Σημειώστε τι επιβαρύνει και τι ανακουφίζει τον πόνο, και σε ποια ώρα της ημέρας. Είναι η πιο χρήσιμη πληροφορία για την αξιολόγηση.
- Μαζέψτε τις εξετάσεις και τη λίστα φαρμάκων σας.
- Κάντε τις πρώτες ασκήσεις που σας δόθηκαν, λίγες και σωστά, κάθε μέρα, όχι πολλές μια φορά την εβδομάδα.
- Μην περιμένετε να «περάσει μόνο του» πάνω από δύο εβδομάδες· όσο νωρίτερα ξεκαθαρίσει τι συμβαίνει, τόσο πιο σύντομος είναι ο δρόμος.
Όταν τα συμπτώματα αλλάζουν ξαφνικά ή είναι διαφορετικά από ό,τι γνωρίζετε, καλό είναι να συμβουλευτείτε τον γιατρό σας· η φυσικοθεραπεία συνεχίζει από εκεί. Η φυσικοθεραπεία συμπληρώνει τη φαρμακευτική αγωγή και την ιατρική γνωμάτευση, και η φροντίδα προχωρά συντονισμένα με τον γιατρό σας.
Συχνές ερωτήσεις
Πόσες συνεδρίες χρειάζονται;
Ο αριθμός ορίζεται στην αξιολόγηση και προσαρμόζεται στον επανέλεγχο. Εξαρτάται από το είδος του προβλήματος, τη χρονιότητα, τους στόχους, τη συνέπεια στο πρόγραμμα και το πόσο γρήγορα ανταποκρίνεται το σώμα σας. Σε ορισμένες περιπτώσεις αρκούν μία ή δύο επισκέψεις με πρόγραμμα για το σπίτι· μετά από χειρουργείο ή σε χρόνιο πόνο η πορεία μετριέται σε εβδομάδες. Η επανεκτίμηση δείχνει την πρόοδο και καθορίζει το επόμενο βήμα.
Πονάει η φυσικοθεραπεία;
Η φυσικοθεραπεία γίνεται μέσα στα όρια της άνεσής σας. Μπορεί να υπάρξει ήπια ενόχληση σε ορισμένες τεχνικές ή ασκήσεις, όπως ένας μυϊκός πόνος την επόμενη μέρα, και το πλάνο προσαρμόζεται στην ανοχή σας και στη φάση του προβλήματος. Αν πονάτε μετά τη συνεδρία, δείτε το άρθρο Πόνος μετά τη φυσικοθεραπεία: είναι φυσιολογικός;.
Πόσο διαρκεί μια συνεδρία;
Η πρώτη επίσκεψη περιλαμβάνει πλήρη αξιολόγηση και διαρκεί περίπου 60 λεπτά· οι επόμενες συνεδρίες συνήθως 45 με 50 λεπτά, ένας προς έναν.
Τι περιλαμβάνει η χρέωση μιας συνεδρίας;
Η χρέωση είναι μία ανά συνεδρία, όποιες μεθόδους κι αν χρειαστεί η περίπτωσή σας εκείνη τη μέρα: αξιολόγηση και επανέλεγχο, βελονισμό, τεχνικές χειροθεραπείας σε συνδυασμό με HumanTecar ή ViSS, και θεραπευτική άσκηση. Κάθε περίπτωση αξιολογείται και επανελέγχεται, και αυτό καθορίζει τι θα γίνει σε κάθε συνεδρία.
Χρειάζομαι παραπεμπτικό;
Όχι, για ιδιωτική επίσκεψη. Αν έχετε γνωμάτευση γιατρού ή εξετάσεις, φέρτε τις, γιατί βοηθούν την αξιολόγηση.
Χρειάζεται να κάνω ασκήσεις και στο σπίτι;
Στις περισσότερες περιπτώσεις, ναι. Η αποκατάσταση συνεχίζεται έξω από τη συνεδρία, και η καθοδηγούμενη κίνηση στο σπίτι είναι το μέρος που χτίζει σταθερό αποτέλεσμα. Οι ασκήσεις είναι λίγες και συγκεκριμένες, όχι ένα ολόκληρο πρόγραμμα γυμναστικής.
Κάνει φυσικοθεραπεία ένα παιδί;
Ναι, με διαφορετική προσέγγιση, μέσα από το παιχνίδι και με τους γονείς παρόντες. Δείτε Φυσικοθεραπεία για παιδιά: πότε και πώς βοηθά.
Το επόμενο βήμα
Αν έχετε πόνο που επιμένει, αν η κίνηση έχει γίνει πιο δύσκολη ή αν επιστρέφετε από τραυματισμό και θέλετε έναν σαφή δρόμο, το πιο χρήσιμο βήμα είναι μια αξιολόγηση. Εκεί βλέπετε τι σας περιορίζει στην πράξη και ποιο πλάνο ταιριάζει στη δική σας περίπτωση. Αν βρίσκεστε στην Πεύκη ή στα βόρεια προάστια, δείτε τη σελίδα Πρώτη επίσκεψη ή καλέστε στο 210 6149269. Για το τι αντιμετωπίζουμε ανά πάθηση, δείτε Παθήσεις και αποκατάσταση.
Διαβάστε επίσης
- Αξιολόγηση και επανέλεγχος στη φυσικοθεραπεία: γιατί ξαναμετράμε μετά από κάθε παρέμβαση
- Πόνος μετά τη φυσικοθεραπεία: είναι φυσιολογικός;
- Φυσικοθεραπεία για χρόνιο πόνο: πώς γίνεται βήμα προς βήμα
- Φυσικοθεραπεία μετά από χειρουργείο
- Πώς να ανακουφίσετε τον πόνο στη μέση
- Αυχεναλγία (πόνος στον αυχένα): αιτίες και σύγχρονη αντιμετώπιση
- Θεραπευτική άσκηση μετά τα 65
- Τηλεργασία και στάση σώματος
Πηγές
- World Physiotherapy. Description of physical therapy: policy statement. 2019 (what is physiotherapy).
- NHS. Physiotherapy: overview and how to access it.
- World Health Organization. Rehabilitation fact sheet, και Physical activity fact sheet.
- Hayden JA, et al. Exercise therapy for chronic low back pain. Cochrane Database Syst Rev 2021;9:CD009790 (249 RCTs).
- Sherrington C, et al. Evidence on physical activity and falls prevention for people aged 65+ years: systematic review to inform the WHO guidelines. Int J Behav Nutr Phys Act 2020. PMID 33239019.
- Vickers AJ, et al. Acupuncture for chronic pain: update of an individual patient data meta-analysis (39 trials, n=20,827). J Pain 2018;19(5):455-474.
- NICE NG59. Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management. 2016, updated 2020.
- Ραδιοσυχνότητα (TECAR) στον πόνο: Evidence Library, κανόνες HumanTecar [1α].
