Συνοπτικά: Η πρόπτωση πυελικών οργάνων είναι η κάθοδος της κύστης, της μήτρας ή του ορθού χαμηλότερα από τη φυσιολογική θέση, συχνή μετά από τοκετό και στην εμμηνόπαυση, με αίσθηση βάρους ή «κάτι που κατεβαίνει», ιδίως στο τέλος της ημέρας. Στις ήπιες μορφές, η εκπαίδευση του πυελικού εδάφους με καθοδήγηση μείωσε τα συμπτώματα σε μεγάλη βρετανική μελέτη, και η φυσικοθεραπεία συνδυάζεται με τη γυναικολογική παρακολούθηση και, όπου χρειάζεται, με πεσσό ή επέμβαση που αποφασίζει ο γυναικολόγος.
Στην αξιολόγηση ξεκινάμε από αυτό που σας ενοχλεί στην καθημερινότητα, π.χ. αίσθηση βάρους στο τέλος της ημέρας ή διαρροές όταν σηκώνετε κάτι βαρύ, και από τη διάγνωση του γυναικολόγου σας. Παρατηρούμε επίσης την αναπνοή, τη στάση και τον τρόπο που σηκώνετε βάρος και κινείστε, γιατί επηρεάζουν πόσο φορτίζεται το πυελικό έδαφος. Από εκεί ορίζουμε συγκεκριμένα σημεία αναφοράς, που ελέγχουμε ξανά στην πορεία. Σε αυτή τη σειρά των 7 άρθρων θα εξετάσουμε πώς μας επηρεάζουν οι ανισορροπίες στους μύες και τον σκελετό.
Η πρόπτωση πυελικών οργάνων είναι μια συχνή κατάσταση, κυρίως μετά από τοκετό και στην εμμηνόπαυση, όπου η ουροδόχος κύστη, η μήτρα ή το ορθό κατεβαίνουν χαμηλότερα από τη φυσιολογική τους θέση. Η διάγνωση γίνεται από γυναικολόγο, και η καθοδηγούμενη άσκηση του πυελικού εδάφους είναι από τις πρώτες επιλογές αντιμετώπισης για ήπια έως μέτρια πρόπτωση.
Πρόπτωση Πυελικών Οργάνων
Η πρόπτωση πυελικών οργάνων περιγράφει μια κατάσταση όπου ένα ή περισσότερα όργανα της πυέλου (η ουροδόχος κύστη, η μήτρα ή το ορθό) στηρίζονται λιγότερο από τους μύες και τους συνδέσμους του πυελικού εδάφους και κατεβαίνουν χαμηλότερα, προς τον κόλπο. Συχνά γίνεται αισθητή ως βάρος ή πίεση χαμηλά στην κοιλιά ή στον κόλπο, που χειροτερεύει στο τέλος της ημέρας ή μετά από πολλή ορθοστασία. Συνήθως αναπτύσσεται σταδιακά μέσα στα χρόνια.
Οι κυριότερες αιτίες αυτής της ανισορροπίας είναι:
- Κατά τη διάρκεια του 3ου τριμήνου της εγκυμοσύνης, το έμβρυο ασκεί πίεση στο πυελικό έδαφος και ωθεί τα όργανα κάτω από τη μήτρα. Το κέντρο της βαρύτητας μετατοπίζεται κοιλιακά, οπότε και δημιουργείται μία έλξη προς τα εμπρός στην οσφύ και στον απιοειδή μυ. Η εγκυμοσύνη και κυρίως ο κολπικός τοκετός επιβαρύνουν τους μύες και τους συνδέσμους του πυελικού εδάφους· γι’ αυτό η εγκυμοσύνη και ο τοκετός είναι από τους βασικότερους παράγοντες κινδύνου για πρόπτωση.
- Οι συχνές εγκυμοσύνες που φτάνουν στο 3ο τρίμηνο αποδυναμώνουν το κοιλιακό και πυελικό τοίχωμα. Το σχήμα του εσωτερικού κοιλιακού τοιχώματος εξαρτάται από τον τόνο των μυϊκών ομάδων της περιοχής. Γυναίκες με αποδυναμωμένους μύες στην κοιλιά, οι οποίες είχαν αρκετές εγκυμοσύνες, είναι πιθανό να εμφανίσουν Πρόπτωση Πυελικών Οργάνων.
- Τα παραπάνω κιλά, ειδικά στην περιοχή της κοιλιάς, δημιουργούν μία συνεχή έλξη προς τα κάτω, πιέζοντας τους βουβωνικούς συνδέσμους και την πύελο. Ταυτόχρονα αποδυναμώνονται οι μύες μπροστά και πίσω στον κορμό, το σώμα δεν παραμένει στη σωστή όρθια θέση και το κέντρο της βαρύτητας ωθείται προς τα εμπρός.
- Χειρουργικές επεμβάσεις στην κοιλιά και στην περιοχή των βουβωνικών συνδέσμων συμβάλουν στη πρόπτωση οργάνων. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος μετά από επεμβάσεις στην πύελο, όπως η υστερεκτομή. Τέτοιες χειρουργικές επεμβάσεις μπορεί να είναι η επέμβαση για βουβωνοκήλη, η καισαρική τομή, οι επεμβάσεις στο έντερο, κ.ά.
- Η χρόνια δυσκοιλιότητα με έντονο σφίξιμο στην τουαλέτα, ο χρόνιος βήχας, η συχνή άρση βαρέων αντικειμένων και οι ορμονικές αλλαγές της εμμηνόπαυσης επιβαρύνουν επίσης το πυελικό έδαφος.
Συμπτώματα της πτώσης οργάνων του πυελικού εδάφους
Τα πιο συχνά συμπτώματα είναι αίσθηση βάρους ή πίεσης στον κόλπο, αίσθηση ή εμφάνιση εξογκώματος, δυσκολία στην ούρηση ή στην κένωση, συχνοουρία ή διαφυγή ούρων, δυσφορία στη σεξουαλική επαφή και πόνος χαμηλά στη μέση που χειροτερεύει στο τέλος της ημέρας.
Τι μπορείτε να κάνετε τις πρώτες εβδομάδες
- Σηκώστε βάρη με εκπνοή και με σύσπαση του πυελικού εδάφους πριν από την προσπάθεια, και μοιράστε τα ψώνια σε δύο σακούλες.
- Αποφύγετε για λίγο το ζόρισμα στην τουαλέτα: πόδια σε σκαμνί, εκπνοή, χρόνος· η δυσκοιλιότητα επιβαρύνει την πρόπτωση, και η διατροφή με φυτικές ίνες και νερό βοηθά.
- Στο τέλος μιας κουραστικής μέρας, 10 λεπτά ξαπλωμένη με τα πόδια ψηλά ανακουφίζουν την αίσθηση βάρους.
- Κάντε τις ασκήσεις των σκίτσων (διαφραγματική αναπνοή, σύσπαση πυελικού εδάφους, κλίση λεκάνης), δύο φορές την ημέρα, αφού σας επιβεβαιωθεί ότι τις κάνετε σωστά.
- Περπάτημα κάθε μέρα· το τρέξιμο και τα άλματα περιμένουν μέχρι την αξιολόγηση.
- Αν η αίσθηση βάρους συνοδεύεται από δυσκολία στην ούρηση, αιμορραγία ή πόνο, καλό είναι να συμβουλευτείτε τον γυναικολόγο σας.
Πώς βοηθά η φυσικοθεραπεία
Η διάγνωση και η εκτίμηση του βαθμού της πρόπτωσης γίνονται από γυναικολόγο ή ουρογυναικολόγο. Για ήπια έως μέτρια πρόπτωση, οι κατευθυντήριες οδηγίες (NICE NG123) προτείνουν ως πρώτη επιλογή καθοδηγούμενο πρόγραμμα άσκησης των μυών του πυελικού εδάφους για τουλάχιστον 16 εβδομάδες. Εκεί βρίσκεται και το κέντρο της φροντίδας μας.
Ξεκινάμε ορίζοντας τι θέλετε να αλλάξει: λιγότερη αίσθηση βάρους στο τέλος της ημέρας, λιγότερες διαρροές, πιο άνετο σήκωμα ενός παιδιού ή των ψωνιών. Μαθαίνετε να βρίσκετε, να σφίγγετε και να χαλαρώνετε σωστά αυτούς τους μύες, να τους συντονίζετε με την αναπνοή και να τους ενεργοποιείτε πριν από τον βήχα ή το σήκωμα βάρους. Η δυσκολία αυξάνεται σταδιακά, από απλές θέσεις σε όρθιες κινήσεις, άσκηση και σήκωμα βάρους, και σε κάθε επίσκεψη ελέγχουμε ξανά τα ίδια σημεία αναφοράς. Συμβουλές για τη δυσκοιλιότητα, τον βήχα και το σωματικό βάρος συμπληρώνουν το πρόγραμμα. Η ίδια άσκηση είναι και το βασικό μη χειρουργικό θεμέλιο της αποκατάστασης για την ακράτεια ούρων στις γυναίκες, ένα σύμπτωμα που μπορεί να συνυπάρχει με την πρόπτωση.
Ξαπλώστε ανάσκελα με λυγισμένα γόνατα, κρατήστε μια ελαφριά μπάλα πάνω από το κεφάλι προς το μαξιλάρι και εισπνεύστε αργά από τη μύτη, αφήνοντας την κοιλιά να φουσκώνει.
Ξαπλώστε ανάσκελα με λυγισμένα γόνατα, σφίξτε απαλά το πυελικό έδαφος σαν να κρατάτε τα ούρα και τα αέρια και μετά χαλαρώστε πλήρως.
Ξαπλώστε ανάσκελα με λυγισμένα γόνατα και, με την εκπνοή, πιέστε απαλά τη μέση προς το πάτωμα γέρνοντας τη λεκάνη προς τα πίσω, σε άνετο εύρος, χωρίς πόνο.
Αυτές είναι οι πρώτες, πιο ήπιες ασκήσεις. Το πλήρες πρόγραμμα θεραπευτικής άσκησης προσαρμόζεται σε εσάς στο φυσικοθεραπευτήριο, μετά από αξιολόγηση.
Η πρώτη αξιολόγηση στο κέντρο γίνεται χωρίς εσωτερική εξέταση· όταν χρειάζεται ειδικότερη ουρογυναικολογική εκτίμηση, σας κατευθύνουμε στην κατάλληλη ειδικότητα. Την πρόοδο την παρακολουθούμε μαζί με τον γυναικολόγο σας.
Δείτε περισσότερα για τη φυσικοθεραπεία στη γυναικεία υγεία και στο πυελικό έδαφος. Αν θέλετε να ξεκινήσετε, το επόμενο βήμα είναι η αξιολόγηση στην πρώτη επίσκεψη: ακούμε τι σας ενοχλεί στην καθημερινότητα, ορίζουμε μαζί τον στόχο σας, φτιάχνουμε το πρόγραμμα με βάση τη διάγνωση του γυναικολόγου σας και ξαναελέγχουμε την πρόοδο.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορώ να σηκώνω βάρη αν έχω πρόπτωση;
Η συχνή άρση βαρέων αντικειμένων, το έντονο σφίξιμο στην τουαλέτα και ο χρόνιος βήχας επιβαρύνουν το πυελικό έδαφος. Αυτό δεν σημαίνει να σταματήσετε κάθε δραστηριότητα: στην αξιολόγηση παρατηρούμε την αναπνοή, τη στάση και τον τρόπο που σηκώνετε βάρος και κινείστε, και μαθαίνετε πώς να σηκώνετε με λιγότερη επιβάρυνση για το πυελικό έδαφος.
Χρειάζεται χειρουργείο για την πρόπτωση;
Τη διάγνωση και την απόφαση τις παίρνει ο γυναικολόγος σας. Για ήπια έως μέτρια πρόπτωση, η καθοδηγούμενη άσκηση του πυελικού εδάφους είναι από τις πρώτες επιλογές αντιμετώπισης, και η φυσικοθεραπεία δουλεύει δίπλα στην ιατρική παρακολούθηση, με συγκεκριμένα σημεία αναφοράς που ελέγχουμε ξανά στην πορεία.
Βοηθά ο βελονισμός στην πρόπτωση;
Ο βελονισμός μπορεί να συνδυαστεί με την άσκηση του πυελικού εδάφους ως συμπληρωματική επιλογή. Μικρές μελέτες από την Κίνα, κυρίως μετά τον τοκετό, κατέγραψαν καλύτερη δύναμη των μυών του πυελικού εδάφους και λιγότερα ενοχλήματα όταν ο βελονισμός προστέθηκε στη φροντίδα· μεγαλύτερη μελέτη με εικονικό βελονισμό βρίσκεται σε εξέλιξη. Η άσκηση του πυελικού εδάφους παραμένει η βάση της θεραπείας. Η φυσικοθεραπεία συμπληρώνει την ιατρική γνωμάτευση, και η φροντίδα προχωρά συντονισμένα με τον γυναικολόγο σας.
Παραπομπές
- NICE. Urinary incontinence and pelvic organ prolapse in women: management (NG123), 2019. nice.org.uk
Η πρόπτωση είναι συχνή και αντιμετωπίζεται καλύτερα όταν συνεργάζονται ο γυναικολόγος και ο φυσικοθεραπευτής: ο γιατρός κάνει τη διάγνωση και αποφασίζει για την αντιμετώπιση, και η άσκηση του πυελικού εδάφους βοηθά στη στήριξη και στα καθημερινά συμπτώματα.
Διάβασε το προηγούμενο άρθρο της σειράς:
#6. Υπτιασμός Και Πρηνισμός Ποδιού
Στη Human Kinetics η επανεκπαίδευση του πυελικού εδάφους γίνεται με στοχευμένες ασκήσεις στο σύστημα αισθητικοκινητικής επανεκπαίδευσης, διαδραστικής ισορροπίας και οπτικής ανατροφοδότησης, ώστε η σύσπαση και η χαλάρωση να γίνονται ορατές και μετρήσιμες. Όπου ταιριάζει, μπορεί να προστεθεί η εστιασμένη νευρομυϊκή δόνηση (ViSS) ως βοηθητικό ερέθισμα πριν από την άσκηση· η άμεση τεκμηρίωσή της στο πυελικό έδαφος είναι ακόμη περιορισμένη. Η πρόοδος συνεχίζεται με κινησιοθεραπεία για τη στάση και τη φόρτιση της καθημερινότητας. Ξεκινήστε με μια πρώτη επίσκεψη.
