Περιφερική νευροπάθεια: συμπτώματα και αιτίες
Συνοπτικά: Στην περιφερική νευροπάθεια μετά από χημειοθεραπεία, η φυσικοθεραπεία εστιάζει σε ισορροπία, δύναμη και ασφαλές περπάτημα. Ο βελονισμός μπορεί να προστεθεί ως συμπλήρωμα: η οδηγία SIO–ASCO 2022 αναφέρει ότι «μπορεί να προσφερθεί», με χαμηλή ποιότητα τεκμηρίωσης και ασθενή σύσταση. Η απόφαση γίνεται σε συνεννόηση με τον ογκολόγο.
Η περιφερική νευροπάθεια είναι διαταραχή των νεύρων που βρίσκονται έξω από τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό. Αφορά κυρίως τα πέλματα και τα χέρια και, εκτός από τα συμπτώματα, επηρεάζει συχνά το πόσο σταθερά και με πόση ασφάλεια περπατά κανείς. Η αιτία προσδιορίζεται με ιατρική εκτίμηση και καθορίζει την αντιμετώπιση. Εδώ θα βρείτε τα συμπτώματα και τις συχνές αιτίες, τον λόγο που επηρεάζεται το περπάτημα, τι ισχύει στη νευροπάθεια μετά από χημειοθεραπεία και πώς βοηθούν η άσκηση, η ισορροπία και, ως συμπλήρωμα, ο βελονισμός.
Ποια νεύρα επηρεάζονται
Υπάρχουν διάφοροι τύποι νευρώνων που επηρεάζονται από την περιφερική νευροπάθεια:
- Αισθητηριακά νεύρα: αυτά μεταφέρουν πληροφορίες από το σώμα στον εγκέφαλο, όπως την αίσθηση του πόνου ή της αφής.
- Κινητικά νεύρα: αυτά ελέγχουν τη δραστηριότητα των μυών και εμπλέκονται σε όλες τις κινήσεις, ακόμη και στην ομιλία.
- Αυτόνομα νεύρα: αυτά ρυθμίζουν τις αυτόματες λειτουργίες του σώματος, όπως η πίεση του αίματος και η λειτουργία της καρδιάς.
Αιτίες της Περιφερικής Νευροπάθειας
Η περιφερική νευροπάθεια μπορεί να οφείλεται σε διάφορες αιτίες, που μπορεί να είναι είτε ασθενείες των νεύρων είτε παρενέργειες από θεραπείες ή φάρμακα. Οι κοινές αιτίες περιλαμβάνουν:
- Διαβήτης: Ο διαβήτης είναι μια από τις πιο συχνές αιτίες περιφερικής νευροπάθειας. Η υψηλή σακχάρωση του αίματος που συνοδεύει τον διαβήτη μπορεί να προκαλέσει βλάβη στα νεύρα, ιδίως στα κάτω άκρα. Αυτό ονομάζεται διαβητική νευροπάθεια.
- Αλκοολισμός: Η κατανάλωση υπερβολικών ποσοτήτων αλκοόλ μπορεί να προκαλέσει βλάβη στα περιφερικά νεύρα, γνωστή ως αλκοολική νευροπάθεια.
- Θεραπείες καρκίνου: Ορισμένες θεραπείες καρκίνου, όπως η χημειοθεραπεία και η ακτινοθεραπεία, μπορεί να προκαλέσουν βλάβη στα περιφερικά νεύρα.
- Υποθερμία: Η έκθεση σε χαμηλές θερμοκρασίες για μεγάλο χρονικό διάστημα μπορεί να προκαλέσει περιφερική νευροπάθεια.
- Αιμοκαθαρτική διαδικασία: Οι ασθενείς που υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση για τη διαχείριση της νεφρικής ανεπάρκειας μπορεί να αναπτύξουν περιφερική νευροπάθεια.
- Γενετικές αιτίες: Ορισμένες γενετικές παθήσεις μπορεί να προκαλέσουν περιφερική νευροπάθεια, όπως η κληρονομική αμυλοειδής πολυνευροπάθεια.
Συμπτώματα Περιφερικής Νευροπάθειας
Τα συμπτώματα εξαρτώνται από το ποια νεύρα έχουν προσβληθεί. Τα χημειοθεραπευτικά φάρμακα που επηρεάζουν τα νεύρα αφορούν συνήθως τα αισθητικά νεύρα, αλλά μπορεί να εμπλακούν και τα κινητικά ή τα νεύρα του αυτόνομου νευρικού συστήματος.
- Αλλαγή της φυσιολογικής αισθητικότητας
Αίσθημα βάρους, καψίματος, μυρμηγκιάσματος ή μουδιάσματος χωρίς το ανάλογο ερέθισμα, συνήθως στα πέλματα και στα χέρια. - Αυξημένη ευαισθησία
Ακόμη και ένα ελαφρύ άγγιγμα ή η πίεση του σεντονιού μπορεί να ενοχλεί ή να πονά. - Πόνος
Μπορεί να είναι ήπιος ή έντονος, οξύς ή καυστικός, ή να μοιάζει με ηλεκτρισμό. Για τον νευροπαθητικό πόνο υπάρχει ξεχωριστό άρθρο. - Μείωση ή απώλεια της αίσθησης
Όταν η αφή, η θερμοκρασία ή η αίσθηση της θέσης του ποδιού μειώνονται, το περπάτημα γίνεται λιγότερο σίγουρο. - Μυϊκή αδυναμία
Ένας μυς μπορεί να χάσει δύναμη όταν το νεύρο που τον κινεί έχει επηρεαστεί, για παράδειγμα στα δάχτυλα και στην ποδοκνημική. - Δυσκοιλιότητα και τυμπανισμός
Μπορεί να εμφανιστούν όταν επηρεάζεται το αυτόνομο νευρικό σύστημα, δηλαδή τα νεύρα που ελέγχουν λειτουργίες όπως αυτές του εντέρου.
Γιατί επηρεάζεται το περπάτημα και η ισορροπία
Η ισορροπία στηρίζεται σε τρεις πηγές πληροφορίας: την όραση, το αιθουσαίο σύστημα του έσω ωτός και την αίσθηση των πελμάτων και των αρθρώσεων. Όταν τα πέλματα στέλνουν λιγότερο ή αλλοιωμένο σήμα, ο εγκέφαλος αναγκάζεται να βασίζεται περισσότερο στα μάτια. Γι’ αυτό η αστάθεια γίνεται πιο έντονη στο σκοτάδι, στο σκαλοπάτι ή σε ανώμαλο έδαφος.
Όταν επηρεάζονται και τα κινητικά νεύρα, μπορεί να προστεθούν αδυναμία στην ποδοκνημική και στα δάχτυλα, σκόνταμμα και πιο αργό, προσεκτικό βάδισμα. Η κόπωση που συχνά συνοδεύει την ογκολογική θεραπεία κάνει το σύνολο πιο απαιτητικό. Αν υπάρχουν πτώσεις ή «παραπατήματα», αξίζει να αναφερθούν στον γιατρό και να ελεγχθούν στην αξιολόγηση: το πρόβλημα μπορεί να βελτιωθεί με στόχευση στην ισορροπία και στη δύναμη, και με μικρές αλλαγές στο περιβάλλον του σπιτιού.
Για τη νευροπάθεια στα πόδια με έμφαση στη βάδιση και την ισορροπία, δείτε το άρθρο νευροπάθεια στα πόδια: ασκήσεις και αποκατάσταση. Αν η εικόνα αφορά βλάβη ενός συγκεκριμένου νεύρου, διαβάστε για τη βλάβη περιφερικών νεύρων και τη φυσικοθεραπεία.
Νευροπάθεια μετά από χημειοθεραπεία: τι αλλάζει
Ορισμένα χημειοθεραπευτικά φάρμακα μπορούν να επηρεάσουν τα περιφερικά νεύρα και να προκαλέσουν νευροπάθεια από χημειοθεραπεία (στα αγγλικά CIPN). Εμφανίζεται συνήθως συμμετρικά, με μούδιασμα, μυρμήγκιασμα ή κάψιμο στα άκρα, και μπορεί να ξεκινήσει κατά τη διάρκεια της θεραπείας ή λίγο αργότερα. Η ένταση και η διάρκεια διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Ό,τι αφορά το φάρμακο, τη δόση και τυχόν διακοπές ή αλλαγές αποφασίζεται αποκλειστικά από τον ογκολόγο. Ο ρόλος της φυσικοθεραπείας είναι διαφορετικός και συμπληρωματικός: αξιολογεί πώς η νευροπάθεια επηρεάζει την αίσθηση, τη δύναμη, την ισορροπία και το περπάτημα και προσαρμόζει το πρόγραμμα στην κόπωση, στις εξετάσεις αίματος και στις οδηγίες του ογκολογικού σας ιατρού.
Ένα σημαντικό όριο της έρευνας: τα ευρήματα από τη διαβητική νευροπάθεια ή από άλλες αιτίες δεν μεταφέρονται αυτόματα στη νευροπάθεια από χημειοθεραπεία, γι’ αυτό η κάθε μέθοδος κρίνεται με βάση το δικό της πεδίο εφαρμογής.
Άσκηση και ισορροπία: η βάση της αποκατάστασης
Η φροντίδα ακολουθεί μια απλή λογική: αξιολόγηση, στοχευμένη παρέμβαση, επανέλεγχος, ενεργητική επανεκπαίδευση, σταδιακή φόρτιση και αυτονομία στο σπίτι.
- Αξιολόγηση: αισθητικότητα στα πέλματα, δύναμη στην ποδοκνημική και στο ισχίο, δοκιμασίες ισορροπίας με ανοιχτά και κλειστά μάτια, ανάλυση του βαδίσματος και ιστορικό πτώσεων.
- Επανεκπαίδευση της ισορροπίας: ασκήσεις σε σταθερή και ασταθή επιφάνεια, μεταφορά βάρους και αλλαγές κατεύθυνσης, με σταδιακή αύξηση της δυσκολίας. Αξιοποιούμε και σύστημα αισθητικοκινητικής επανεκπαίδευσης, διαδραστικής ισορροπίας και οπτικής ανατροφοδότησης, ως εργαλείο εξάσκησης και μέτρησης. Δεν αποτελεί από μόνο του απόδειξη αποτελέσματος για τη νευροπάθεια από χημειοθεραπεία.
- Δύναμη και βάδιση: ενδυνάμωση των μυών της ποδοκνημικής, των γοφών και των ποδιών και εξάσκηση σε σκάλες, στροφές και ανώμαλο έδαφος, με ρυθμό που ταιριάζει στην κόπωση της ημέρας.
- Επανέλεγχος και αυτονομία: η ίδια δοκιμασία επαναλαμβάνεται ανά διαστήματα και το πρόγραμμα περνά σε απλές ασκήσεις που γίνονται με ασφάλεια στο σπίτι.
Τι δείχνει η έρευνα: σε ανασκόπηση 14 συστηματικών ανασκοπήσεων για την άσκηση στη διαβητική νευροπάθεια, η ισορροπία και τα συμπτώματα ήταν γενικά ευνοϊκά, με χαμηλή ποιότητα των μελετών και ασαφή εικόνα για πτώσεις και έλκη (Gracia-Sánchez et al., 2025). Είναι ενδεικτικό και όχι άμεση τεκμηρίωση για τη νευροπάθεια από χημειοθεραπεία, όπου η άσκηση προσαρμόζεται κάθε φορά στο ογκολογικό πλαίσιο.
Βελονισμός ως συμπλήρωμα: τι δείχνουν οι μελέτες και οι οδηγίες
Μετα-ανάλυση δικτύου 33 τυχαιοποιημένων μελετών με 2.027 συμμετέχοντες (Yeh et al., 2024) κατέταξε ψηλά τον ηλεκτροβελονισμό για τα συμπτώματα και τον βελονισμό για τον πόνο στη νευροπάθεια από χημειοθεραπεία. Η βεβαιότητα της τεκμηρίωσης κυμαινόταν από μέτρια έως πολύ χαμηλή και οι κατατάξεις δεν αποδεικνύουν γενική υπεροχή.
Η οδηγία SIO–ASCO του 2022 για τον ογκολογικό πόνο (σύσταση 1.8) αναφέρει ότι ο βελονισμός «μπορεί να προσφερθεί» για συμπτώματα νευροπάθειας από χημειοθεραπεία, με χαμηλή ποιότητα τεκμηρίωσης και ασθενή σύσταση. Η ξεχωριστή οδηγία ASCO του 2020 για τη νευροπάθεια από χημειοθεραπεία δεν καθιέρωσε τον βελονισμό ως πάγια θεραπεία.
Στην πράξη, ο βελονισμός αντιμετωπίζεται ως επιλογή που προστίθεται στην άσκηση και όχι ως υποκατάστατό της. Εξετάζεται μαζί με τον ογκολόγο, με προσοχή σε εξετάσεις αίματος, περιοχές με λεμφοίδημα ή πληγές και γενική κατάσταση, και αξιολογείται με την ίδια δοκιμασία ή ερώτηση πριν και μετά. Δεν παρουσιάζεται ως θεραπεία που αναγεννά νεύρα. Δείτε την υπηρεσία βιοϊατρικός βελονισμός (KMS).
Πώς δουλεύουμε στο Human Kinetics
Στην πρώτη επίσκεψη καταγράφουμε τα συμπτώματα, την αιτία όπως την έχει προσδιορίσει ο γιατρός σας, τη θεραπευτική αγωγή και τα ευρήματα ισορροπίας και βάδισης. Στη συνέχεια ορίζουμε μαζί έναν συγκεκριμένο στόχο (π.χ. να περπατάτε με περισσότερη σιγουριά στις σκάλες) και μετράμε την πρόοδο. Το πλαίσιο είναι αυτό της νευρολογικής φυσικοθεραπείας.
Η συνεργασία με τον γιατρό σας, και στη νευροπάθεια από χημειοθεραπεία με τον ογκολόγο σας, συνοδεύει όλη την πορεία της φυσικοθεραπείας.
Στη νευρολογική φυσικοθεραπεία της Human Kinetics η αξιολόγηση καθορίζει ποιες ασκήσεις ταιριάζουν, με στόχο την ισορροπία, τη βάδιση και τη λειτουργικότητα. Όπου χρειάζεται, η άσκηση συνδυάζεται με νευρογνωστικά στοιχεία, δηλαδή κίνηση μαζί με προσοχή και αντίδραση, και η δυσκολία αυξάνεται σταδιακά. Ξεκινήστε με μια πρώτη επίσκεψη.
Συχνές ερωτήσεις
Ποια είναι τα συμπτώματα της περιφερικής νευροπάθειας;
Μούδιασμα, μυρμήγκιασμα, κάψιμο ή πόνος, συνήθως σε πέλματα και χέρια, και συχνά αστάθεια στο περπάτημα.
Ποια είναι η θεραπεία της περιφερικής νευροπάθειας;
Εξαρτάται από την αιτία, που τη διερευνά ο γιατρός. Η φυσικοθεραπεία βοηθά τη λειτουργία, την ισορροπία και το περπάτημα.
Βοηθά ο βελονισμός στη νευροπάθεια από χημειοθεραπεία;
Μετα-ανάλυση δικτύου 33 μελετών έδειξε θετικά σήματα για τα συμπτώματα, με βεβαιότητα από μέτρια έως πολύ χαμηλή. Η οδηγία SIO–ASCO 2022 αναφέρει ότι μπορεί να προσφερθεί, με χαμηλή ποιότητα τεκμηρίωσης και ασθενή σύσταση.
Είναι ασφαλής η άσκηση κατά τη διάρκεια της ογκολογικής θεραπείας;
Συνήθως ναι, προσαρμοσμένη στην κόπωση, στις εξετάσεις αίματος και στις οδηγίες του ογκολόγου.
Αν θέλετε να ξεκινήσετε, δείτε τι περιλαμβάνει η αξιολόγηση στην πρώτη επίσκεψη. Για παρόμοια θέματα, διαβάστε και το άρθρο νευροπαθητικός πόνος: συμπτώματα και φυσικοθεραπεία.
Πηγές: Yeh ML et al., 2024, μετα-ανάλυση δικτύου βελονισμού στη νευροπάθεια από χημειοθεραπεία (PMID 39160496) · οδηγία SIO–ASCO 2022 για τον ογκολογικό πόνο (DOI 10.1200/JCO.22.01357) · Gracia-Sánchez et al., 2025, άσκηση στη διαβητική νευροπάθεια (PMID 40517337).
Βιβλιογραφία ελέγχθηκε: Οκτώβριος 2026 · Σουζάνα Λουκογιαννάκη
