Η ψωριασική αρθρίτιδα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης ρευματολογική πάθηση που μπορεί να εμφανιστεί σε ανθρώπους με ψωρίαση και να επηρεάσει αρθρώσεις, τένοντες, ενθέσεις και τη σπονδυλική στήλη.
Μπορεί να προκαλεί πόνο, πρωινή δυσκαμψία, πρήξιμο, κόπωση και μείωση της φυσικής δραστηριότητας. Σε ορισμένους ανθρώπους τα συμπτώματα είναι ήπια, ενώ σε άλλους μπορεί να επηρεάσουν σημαντικά την καθημερινότητα και τη λειτουργικότητα.
Η βασική θεραπεία της νόσου είναι ιατρική και καθορίζεται από τον ρευματολόγο. Οι σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες της EULAR εστιάζουν πρωτίστως στον έλεγχο της φλεγμονώδους δραστηριότητας με την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή.
Η φυσικοθεραπεία και η άσκηση δεν αντικαθιστούν αυτή τη θεραπεία. Μπορούν όμως να βοηθήσουν ουσιαστικά στη δύναμη, στην κινητικότητα, στην αντοχή και στη διατήρηση της λειτουργικότητας.
Πότε η ψωρίαση μπορεί να αφορά και τις αρθρώσεις;
Η ψωρίαση αφορά κυρίως το δέρμα, αλλά σε ένα μέρος των ανθρώπων μπορεί να συνυπάρχει ψωριασική αρθρίτιδα.
Σημεία που χρειάζονται ρευματολογική αξιολόγηση είναι ο επίμονος πόνος ή το πρήξιμο στις αρθρώσεις, η σημαντική πρωινή δυσκαμψία, το πρήξιμο ολόκληρου δακτύλου, ο πόνος στις ενθέσεις των τενόντων ή συμπτώματα από τη σπονδυλική στήλη με χαρακτηριστικά φλεγμονής.
Η έγκαιρη διάγνωση έχει σημασία, γιατί η ψωριασική αρθρίτιδα μπορεί να προκαλέσει δομικές βλάβες όταν η φλεγμονή δεν ελέγχεται επαρκώς.
Η φυσικοθεραπεία επομένως δεν πρέπει να καθυστερεί τη ρευματολογική διερεύνηση όταν υπάρχουν ενδείξεις ενεργού φλεγμονώδους νόσου.
Ποιος είναι ο ρόλος της φυσικοθεραπείας;
Ο βασικός ρόλος της φυσικοθεραπείας είναι λειτουργικός.
Αξιολογούμε τι δυσκολεύει περισσότερο τον άνθρωπο: τη βάδιση, τις σκάλες, τη χρήση των χεριών, τη δύναμη, την αντοχή, την ισορροπία ή τη δυνατότητα να παραμένει δραστήριος.
Στη συνέχεια οργανώνεται ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα κίνησης και φόρτισης.
Systematic review του 2024 για τη φυσικοθεραπεία στην ψωριασική αρθρίτιδα βρήκε ότι η υψηλής ποιότητας έρευνα παραμένει περιορισμένη. Παρ’ όλα αυτά, αερόβια άσκηση και resistance training έδειξαν ενθαρρυντικά αποτελέσματα σε λειτουργική ικανότητα, καρδιοαναπνευστική κατάσταση, πόνο και ορισμένα disease-related outcomes.
Άρα η σωστή θέση δεν είναι ότι η φυσικοθεραπεία «θεραπεύει τη νόσο», αλλά ότι μπορεί να βοηθήσει σημαντικά τον άνθρωπο να διατηρήσει ή να βελτιώσει τη λειτουργικότητά του.
Μπορώ να ασκούμαι αν έχω ψωριασική αρθρίτιδα;
Στις περισσότερες περιπτώσεις ναι.
Η ύπαρξη φλεγμονώδους αρθρίτιδας δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποφεύγεται η κίνηση.
Η νεότερη EULAR guidance για φυσική δραστηριότητα σε φλεγμονώδεις ρευματικές παθήσεις εξακολουθεί να τοποθετεί τη σωματική δραστηριότητα ως βασικό στοιχείο της φροντίδας, με προσαρμογή ανάλογα με την κατάσταση του ασθενούς.
Στην πράξη, το πρόγραμμα μπορεί να περιλαμβάνει αερόβια άσκηση, ενδυνάμωση, κινητικότητα και λειτουργική εξάσκηση.
Δεν χρειάζεται όμως κάθε άνθρωπος το ίδιο πρόγραμμα.
Τι γίνεται κατά τη διάρκεια μιας έξαρσης;
Σε περίοδο αυξημένης φλεγμονής μπορεί να χρειάζεται προσωρινή μείωση του φορτίου.
Αυτό δεν σημαίνει πλήρη ακινησία.
Μπορεί να χρειαστεί να μειωθούν για λίγο η αντίσταση, η διάρκεια ή η ένταση της άσκησης και να επιλεγούν κινήσεις που είναι καλύτερα ανεκτές.
Όταν η φλεγμονώδης δραστηριότητα ελέγχεται, το φορτίο μπορεί να αυξηθεί ξανά σταδιακά.
Ο στόχος είναι να προσαρμόζεται η άσκηση στη φάση της νόσου και όχι να διακόπτεται κάθε φορά που εμφανίζεται πόνος.
Γιατί έχει σημασία η μυϊκή δύναμη;
Ο πόνος, η κόπωση και η μειωμένη δραστηριότητα μπορούν σταδιακά να οδηγήσουν σε μυϊκή αδυναμία και χαμηλότερη λειτουργική ικανότητα.
Στη systematic review του 2024, resistance exercise σε ανθρώπους με PsA συνδέθηκε με βελτίωση της λειτουργικής ικανότητας, του πόνου και της γενικής υγείας, παρότι τα διαθέσιμα studies είναι ακόμη λίγα και όχι όλα υψηλής ποιότητας.
Η ενδυνάμωση επομένως έχει νόημα, αλλά χρειάζεται εξατομίκευση.
Η αερόβια άσκηση έχει επίσης αξία
Η ψωριασική νόσος συνδέεται συχνά και με αυξημένο καρδιομεταβολικό κίνδυνο.
Η αερόβια άσκηση μπορεί να βοηθήσει στη φυσική κατάσταση, στην αντοχή και στη γενικότερη υγεία.
Στην ίδια systematic review, πρόγραμμα υψηλής έντασης interval training σε επιλεγμένους ανθρώπους με χαμηλή ενεργότητα νόσου ήταν καλά ανεκτό και βελτίωσε το peak oxygen uptake.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι πρέπει να ξεκινήσουν έντονη άσκηση.
Σημαίνει ότι η ένταση μπορεί να αυξηθεί σημαντικά όταν η νόσος είναι ελεγχόμενη και το πρόγραμμα είναι σωστά σχεδιασμένο.
Τι γίνεται με τις ενθέσεις και τους τένοντες;
Η ψωριασική αρθρίτιδα μπορεί να προκαλέσει ενθεσίτιδα, δηλαδή φλεγμονή στα σημεία όπου οι τένοντες ή οι σύνδεσμοι προσφύονται στο οστό.
Αυτό είναι διαφορετικό από μια τυπική μηχανική τενοντοπάθεια.
Σε ενεργή ενθεσίτιδα, υπερβολική φόρτιση μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα. Από την άλλη, η πλήρης αποφυγή κίνησης μπορεί να οδηγήσει σε περαιτέρω αδυναμία.
Ο στόχος της φυσικοθεραπείας είναι να βρεθεί η κατάλληλη δόση φόρτισης και να αυξάνεται σταδιακά, παράλληλα με τον ιατρικό έλεγχο της φλεγμονής.
Τι ρόλο έχει η διατροφή;
Η διατροφή δεν θεραπεύει την ψωριασική αρθρίτιδα.
Μπορεί όμως να συμβάλλει στη συνολική υγεία, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν αυξημένο σωματικό βάρος, μεταβολικό σύνδρομο ή άλλοι καρδιομεταβολικοί παράγοντες.
Μελέτη του 2024 σε 355 ανθρώπους με ψωριασική νόσο βρήκε ότι μεγαλύτερη φυσική δραστηριότητα και καλύτερη προσκόλληση στη Μεσογειακή διατροφή σχετίζονταν με καλύτερο έλεγχο της νόσου. Πρόκειται όμως για observational δεδομένα, επομένως η μελέτη δείχνει συσχέτιση και όχι ότι η Μεσογειακή διατροφή από μόνη της μειώνει την ενεργότητα της PsA.
Άρα η πιο λογική προσέγγιση είναι μια ισορροπημένη, βιώσιμη διατροφή και, όταν υπάρχει υπέρβαρο ή παχυσαρκία, κατάλληλη διαχείριση του βάρους.
Πρέπει να αφαιρεθεί η γλουτένη;
Όχι γενικά.
Δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα για να συστήνεται gluten-free διατροφή σε κάθε άνθρωπο με ψωρίαση ή ψωριασική αρθρίτιδα.
Έχει σαφή θέση όταν υπάρχει κοιλιοκάκη και μπορεί να συζητηθεί όταν υπάρχουν τεκμηριωμένοι δείκτες ευαισθησίας στη γλουτένη.
Δεν είναι σωστό να παρουσιάζεται ως γενική «αντιφλεγμονώδης θεραπεία» της PsA.
Τι γνωρίζουμε για το έντερο και το μικροβίωμα;
Το μικροβίωμα αποτελεί ενεργό ερευνητικό πεδίο στην ψωριασική νόσο.
Υπάρχει επιστημονικό ενδιαφέρον για πιθανές σχέσεις μεταξύ εντέρου, ανοσοποιητικού συστήματος και φλεγμονής.
Αυτό όμως απέχει πολύ από τον ισχυρισμό ότι η ψωριασική αρθρίτιδα οφείλεται σε «leaky gut» ή ότι διορθώνοντας το έντερο θεραπεύεται η νόσος.
Δεν θα χρησιμοποιούσαμε τέτοιους ισχυρισμούς στην κλινική ενημέρωση.
Πού έχει θέση ο βελονισμός;
Εδώ χρειάζεται σαφής διάκριση ανάμεσα στην ψωρίαση του δέρματος και στην ψωριασική αρθρίτιδα.
Για την ψωρίαση, systematic review του 2021 κατέληξε ότι δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία στην αγγλόφωνη βιβλιογραφία ώστε να υποστηρίζεται ο acupuncture ως αποτελεσματική εναλλακτική θεραπεία.
Υπάρχουν μικρές μελέτες και πρωτόκολλα με τεχνικές όπως fire acupuncture, αλλά αρκετά από αυτά έχουν σημαντικούς μεθοδολογικούς περιορισμούς και δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτόματα στον βιοϊατρικό βελονισμό που χρησιμοποιείται στη φυσικοθεραπεία.
Για την ίδια την ψωριασική αρθρίτιδα, η ειδική τεκμηρίωση είναι ακόμη πιο περιορισμένη.
Γι’ αυτό δεν παρουσιάζουμε τον βελονισμό ως θεραπεία της PsA ή ως μέθοδο που μειώνει αποδεδειγμένα τη δραστηριότητα της νόσου.
Μπορεί όμως να χρησιμοποιηθεί για τον πόνο;
Πιθανόν σε επιλεγμένες περιπτώσεις ως συμπληρωματική παρέμβαση.
Η γενικότερη βιβλιογραφία για acupuncture και χρόνιο μυοσκελετικό πόνο δείχνει ότι μπορεί να υπάρχει συμπτωματικό όφελος σε ορισμένες καταστάσεις.
Αυτό όμως δεν αποτελεί ειδική απόδειξη για ψωριασική αρθρίτιδα.
Επομένως, αν χρησιμοποιηθεί, ο στόχος πρέπει να είναι συγκεκριμένος: για παράδειγμα να μειωθεί ένα σύμπτωμα ώστε να γίνει καλύτερα ανεκτή η κίνηση ή η άσκηση.
Δεν χρησιμοποιείται για να αντικαταστήσει τη ρευματολογική θεραπεία.
Τι δεν πρέπει να υποστηρίζουμε για τον βελονισμό;
Δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα ώστε να λέμε ότι ο βελονισμός:
ρυθμίζει το ανοσοποιητικό, μειώνει τις κυτοκίνες σε κλινικά σημαντικό βαθμό, διορθώνει το μικροβίωμα, μειώνει τις εξάρσεις κατά συγκεκριμένο ποσοστό ή αντικαθιστά κορτικοστεροειδή, DMARDs ή βιολογικούς παράγοντες.
Επίσης δεν είναι «χωρίς παρενέργειες».
Όταν εφαρμόζεται σωστά, έχει γενικά καλό προφίλ ασφάλειας, αλλά μπορεί να προκαλέσει μικρή αιμορραγία, μελανιά, τοπική ενόχληση ή άλλες ανεπιθύμητες ενέργειες.
Μπορούν να χρησιμοποιηθούν HumanTecar ή ViSS;
Όχι ως θεραπεία της ψωριασικής φλεγμονής.
Αν ένας άνθρωπος έχει παράλληλα ένα μυοσκελετικό πρόβλημα ή δυσκολεύεται να ασκηθεί λόγω συμπτωμάτων, κάποια συμπληρωματική τεχνική μπορεί να χρησιμοποιηθεί για συγκεκριμένο λειτουργικό στόχο.
Δεν θα παρουσιάζαμε όμως HumanTecar ή ViSS ως τεχνολογίες που αντιμετωπίζουν την αυτοάνοση νόσο.
Η ενεργή φλεγμονή χρειάζεται ρευματολογικό έλεγχο.
Πώς δουλεύουμε στο Human Kinetics;
Η προσέγγιση ακολουθεί τη σειρά:
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ → ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ → ΕΠΑΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ → ΦΟΡΤΙΣΗ → ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ
Αξιολόγηση
Εξετάζουμε πόνο, πρήξιμο, δυσκαμψία, δύναμη, βάδιση, κινητικότητα και ποιες δραστηριότητες έχουν περιοριστεί.
Παράλληλα προσπαθούμε να αναγνωρίσουμε πότε τα συμπτώματα μπορεί να οφείλονται σε ενεργή φλεγμονή και χρειάζεται επανεκτίμηση από τον ρευματολόγο.
Προετοιμασία
Όταν υπάρχει πόνος ή δυσκολία κίνησης, προσαρμόζουμε τη φόρτιση ώστε η άσκηση να γίνει πιο ανεκτή.
Επανεκπαίδευση
Δουλεύουμε πάνω σε συγκεκριμένες καθημερινές κινήσεις και λειτουργικούς στόχους.
Φόρτιση
Αυξάνουμε σταδιακά μυϊκή δύναμη, αντοχή και αερόβια ικανότητα ανάλογα με την ανταπόκριση.
Αυτονομία
Ο στόχος είναι ο άνθρωπος να μπορεί να συνεχίσει μόνος του ένα πρόγραμμα κίνησης και άσκησης και να γνωρίζει πότε χρειάζεται να προσαρμόσει προσωρινά το φορτίο.
Η ανταπόκριση δείχνει τον δρόμο. Δοκιμάζουμε, βλέπουμε τι άλλαξε, προσαρμόζουμε.
Πότε χρειάζεται επανεκτίμηση από ρευματολόγο;
Αυξανόμενο πρήξιμο, παρατεταμένη πρωινή δυσκαμψία, νέα προσβολή αρθρώσεων, δακτυλίτιδα, έντονος πόνος στις ενθέσεις ή σημαντική επιδείνωση της λειτουργικότητας μπορεί να σημαίνουν αυξημένη ενεργότητα της νόσου.
Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν προσπαθούμε απλώς να «δουλέψουμε περισσότερο» την επώδυνη περιοχή.
Χρειάζεται επανεκτίμηση του συνολικού θεραπευτικού πλάνου.
Συχνές Ερωτήσεις
Η φυσικοθεραπεία θεραπεύει την ψωριασική αρθρίτιδα;
Όχι.
Η φυσικοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει στη δύναμη, στη φυσική κατάσταση, στην κινητικότητα και στη λειτουργικότητα, αλλά δεν αντικαθιστά την ιατρική θεραπεία της φλεγμονώδους νόσου.
Είναι ασφαλής η άσκηση;
Στις περισσότερες περιπτώσεις ναι, όταν προσαρμόζεται στην ενεργότητα της νόσου και στις δυνατότητες του ανθρώπου.
Η διαθέσιμη έρευνα για αερόβια και resistance exercise είναι ενθαρρυντική, αν και χρειαζόμαστε περισσότερες υψηλής ποιότητας μελέτες ειδικά στην PsA.
Πρέπει να σταματώ εντελώς την άσκηση σε έξαρση;
Όχι πάντα.
Συνήθως χρειάζεται προσαρμογή της έντασης και του φορτίου. Σε σημαντική έξαρση ή νέο πρήξιμο χρειάζεται και ιατρική αξιολόγηση.
Υπάρχει ειδική δίαιτα για την PsA;
Δεν υπάρχει αποδεδειγμένη «δίαιτα θεραπείας».
Η Μεσογειακή διατροφή και η διαχείριση του βάρους έχουν το πιο λογικό υποστηρικτικό πλαίσιο, αλλά δεν αντικαθιστούν την ιατρική θεραπεία. Μελέτες δείχνουν συσχετίσεις με καλύτερο disease control, όχι απόδειξη αιτιότητας.
Ο βελονισμός θεραπεύει την ψωρίαση ή την ψωριασική αρθρίτιδα;
Δεν έχουμε επαρκή τεκμηρίωση για να το πούμε.
Στην ψωρίαση η υπάρχουσα evidence base παραμένει ανεπαρκής, ενώ για ψωριασική αρθρίτιδα τα ειδικά δεδομένα είναι ακόμη πιο περιορισμένα.
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί παράλληλα με τη φαρμακευτική αγωγή;
Μπορεί να συζητηθεί ως συμπληρωματική παρέμβαση για συγκεκριμένο σύμπτωμα, αλλά οποιαδήποτε αλλαγή στη φαρμακευτική θεραπεία γίνεται μόνο σε συνεργασία με τον θεράποντα ρευματολόγο.
Το βασικό μήνυμα
Η ψωριασική αρθρίτιδα χρειάζεται δύο πράγματα ταυτόχρονα:
καλό ιατρικό έλεγχο της φλεγμονής και διατήρηση της φυσικής λειτουργίας.
Η φυσικοθεραπεία και η άσκηση μπορούν να βοηθήσουν ουσιαστικά στη δύναμη, στην αντοχή, στην κινητικότητα και στη δυνατότητα του ανθρώπου να παραμένει ενεργός.
Η διατροφή λειτουργεί υποστηρικτικά, ιδιαίτερα όταν χρειάζεται διαχείριση βάρους ή καρδιομεταβολικών παραγόντων.
Ο βελονισμός δεν αποτελεί θεραπεία της ψωριασικής νόσου. Αν χρησιμοποιηθεί, πρέπει να έχει περιορισμένο, συγκεκριμένο και μετρήσιμο στόχο.
Στο Human Kinetics δεν αντιμετωπίζουμε απλώς μια διάγνωση.
Μας ενδιαφέρει τι περιορίζει τον συγκεκριμένο άνθρωπο και πώς μπορούμε να τον βοηθήσουμε να κινείται και να λειτουργεί καλύτερα, χωρίς να χάνεται ο ιατρικός έλεγχος της νόσου.
