Η νευρολογική φυσικοθεραπεία απευθύνεται σε ανθρώπους που έχουν δυσκολίες στην κίνηση και στη λειτουργικότητα λόγω παθήσεων ή βλαβών του νευρικού συστήματος.
Μπορεί να αφορά ανθρώπους μετά από αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, με σκλήρυνση κατά πλάκας, νόσο Πάρκινσον ή άλλες νευρολογικές καταστάσεις.
Ο στόχος δεν είναι να υποσχεθούμε επιστροφή «όπως πριν». Είναι να αξιολογήσουμε τι έχει επηρεαστεί, ποια λειτουργία έχει μεγαλύτερη σημασία για τον άνθρωπο και πώς μπορεί να βελτιωθεί όσο γίνεται περισσότερο με στοχευμένη εξάσκηση, άσκηση και προσαρμογή του προγράμματος.
Τι είναι η νευρολογική φυσικοθεραπεία;
Η νευρολογική φυσικοθεραπεία εστιάζει στην αποκατάσταση της κίνησης και της λειτουργίας όταν έχει επηρεαστεί το κεντρικό ή το περιφερικό νευρικό σύστημα.
Δεν αφορά μόνο τη μυϊκή ενδυνάμωση.
Μπορεί να περιλαμβάνει εξάσκηση βάδισης, ισορροπίας, μεταφορών, χρήσης του άνω άκρου, δύναμης, αντοχής και καθημερινών δραστηριοτήτων.
Στη νόσο Πάρκινσον, για παράδειγμα, το NICE συστήνει Parkinson-specific physiotherapy όταν υπάρχουν προβλήματα ισορροπίας ή κινητικής λειτουργίας.
Στη σκλήρυνση κατά πλάκας, οι οδηγίες δίνουν έμφαση σε supervised aerobic exercise, progressive resistance training και προγράμματα που βοηθούν την κινητικότητα και την κόπωση.
Τι σημαίνει νευροπλαστικότητα;
Η νευροπλαστικότητα είναι η ικανότητα του νευρικού συστήματος να μεταβάλλει τη λειτουργία του μέσα από την εμπειρία, την εξάσκηση και τη μάθηση.
Δεν σημαίνει ότι ο εγκέφαλος «παρακάμπτει» πάντα μια βλάβη ή ότι δημιουργεί αυτόματα νέα μονοπάτια που αποκαθιστούν τη φυσιολογική λειτουργία.
Στην αποκατάσταση, η νευροπλαστικότητα αξιοποιείται κυρίως μέσα από επαναλαμβανόμενη, στοχευμένη και λειτουργικά σημαντική εξάσκηση.
Ο στόχος είναι να βελτιωθεί η απόδοση σε συγκεκριμένες δραστηριότητες, όχι απλώς να επαναλαμβάνονται ασκήσεις χωρίς λειτουργικό νόημα.
Ποιοι είναι οι βασικοί στόχοι;
Οι στόχοι διαφέρουν ανάλογα με την πάθηση και το στάδιο της αποκατάστασης.
Για έναν άνθρωπο μπορεί να είναι να σηκώνεται από την καρέκλα με μεγαλύτερη ασφάλεια.
Για άλλον, να περπατά χωρίς πτώσεις.
Για κάποιον μετά από stroke, να χρησιμοποιήσει περισσότερο το άνω άκρο.
Για έναν άνθρωπο με Πάρκινσον, να βελτιώσει τη βάδιση, τις αλλαγές κατεύθυνσης ή την ισορροπία.
Και για κάποιον με MS, να διατηρήσει κινητικότητα, δύναμη και αντοχή παρά την κόπωση.
Η αποκατάσταση έχει περισσότερο νόημα όταν οι στόχοι είναι συγκεκριμένοι, μετρήσιμοι και σημαντικοί για τον ίδιο τον άνθρωπο.
Πώς γίνεται η αρχική αξιολόγηση;
Η πρώτη αξιολόγηση συνήθως περιλαμβάνει ιστορικό, συμπτώματα, διάγνωση, φαρμακευτική αγωγή, λειτουργικές δυσκολίες και προσωπικούς στόχους.
Ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να εξεταστούν:
- δύναμη,
- μυϊκός τόνος,
- αισθητικότητα,
- ισορροπία,
- βάδιση,
- συντονισμός,
- μεταφορές,
- λειτουργία άνω άκρου,
- αντοχή,
- και καθημερινές δραστηριότητες.
Δεν χρειάζεται κάθε άνθρωπος την ίδια ακριβώς δέσμη εξετάσεων.
Η αξιολόγηση προσαρμόζεται στο πρόβλημα και στον στόχο.
Η αποκατάσταση είναι κυρίως ενεργητική
Η σύγχρονη νευρολογική αποκατάσταση δίνει μεγάλη έμφαση στην ενεργητική συμμετοχή.
Η εξάσκηση μπορεί να περιλαμβάνει βάδιση, ισορροπία, αλλαγές θέσης, λειτουργικές μεταφορές, επαναλαμβανόμενες κινήσεις του άνω άκρου και προοδευτική ενδυνάμωση.
Η επανάληψη έχει αξία όταν είναι σχετική με το λειτουργικό αποτέλεσμα που θέλουμε να πετύχουμε.
Δεν αρκεί να «κάνουμε κινήσεις».
Χρειάζεται να εξασκούμε κινήσεις και δραστηριότητες που έχουν νόημα στην καθημερινότητα.
Τι γίνεται με τη σπαστικότητα;
Η σπαστικότητα δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αυτόματα ως κάτι που πρέπει πάντα να μειωθεί.
Στη σκλήρυνση κατά πλάκας, το NICE επισημαίνει ότι η σπαστικότητα μπορεί σε ορισμένους ανθρώπους να βοηθά στη στάση, στην ορθοστάτηση ή στις μεταφορές και ότι χρειάζεται να σταθμίζονται τα οφέλη και οι πιθανές αρνητικές συνέπειες της αντιμετώπισής της.
Γι’ αυτό ο στόχος δεν είναι «χαμηλότερος μυϊκός τόνος» από μόνος του.
Ο στόχος είναι καλύτερη λειτουργία, μεγαλύτερη άνεση ή ευκολότερη φροντίδα, όταν η σπαστικότητα πραγματικά δημιουργεί πρόβλημα.
Η άσκηση είναι ασφαλής σε νευρολογικές παθήσεις;
Στις περισσότερες περιπτώσεις ναι, όταν προσαρμόζεται κατάλληλα.
Στη σκλήρυνση κατά πλάκας, το NICE συστήνει ρητά να ενθαρρύνονται οι άνθρωποι να ασκούνται και αναφέρει ότι η τακτική άσκηση μπορεί να έχει οφέλη χωρίς να επιδεινώνει την ίδια τη νόσο.
Στο Parkinson, η φυσικοθεραπεία και η φυσική δραστηριότητα αποτελούν μέρος της διαχείρισης όταν υπάρχουν κινητικές ή ισορροπιστικές δυσκολίες.
Το πρόγραμμα μπορεί να χρειάζεται προσαρμογή λόγω κόπωσης, πτώσεων, καρδιοαναπνευστικών προβλημάτων ή άλλων συνοδών καταστάσεων.
Τι ρόλο έχουν οι τεχνολογίες;
Τεχνολογίες όπως FES, biofeedback, εστιασμένη μηχανική δόνηση ή άλλες συσκευές μπορούν να χρησιμοποιηθούν συμπληρωματικά όταν υπάρχει σαφής στόχος.
Δεν πρέπει όμως να παρουσιάζονται ως τεχνολογίες που «επανασυνδέουν το νευρικό σύστημα» ή επιταχύνουν εγγυημένα την αποκατάσταση.
Η αξία τους κρίνεται από το αν βοηθούν σε συγκεκριμένη λειτουργία.
Για παράδειγμα, το NICE αναφέρει FES ως επιλογή για foot drop κεντρικής νευρολογικής αιτιολογίας σε κατάλληλες περιπτώσεις.
Τι θέση έχει το ViSS;
Για την εστιασμένη μηχανική δόνηση υπάρχει RCT έναντι sham σε χρόνιους post-stroke ασθενείς για το άνω άκρο, καθώς και μικρότερες μελέτες σε stroke, Parkinson και άλλες νευρολογικές καταστάσεις.
Το συγκεκριμένο evidence είναι ενδιαφέρον αλλά όχι αρκετό για να θεωρηθεί βασικός πυλώνας της νευρολογικής αποκατάστασης.
Η περισσότερο σωστή θέση είναι ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί συμπληρωματικά, όταν υπάρχει σαφής λειτουργικός στόχος και η ανταπόκριση επανελέγχεται.
Τι θέση έχει το HumanTecar;
Η ειδική βιβλιογραφία για TECAR στη νευρολογική αποκατάσταση είναι περιορισμένη.
Σε μελέτη για επώδυνο ώμο ημιπληγικού, TECAR μαζί με άσκηση συγκρίθηκε με TENS μαζί με άσκηση. Και οι δύο ομάδες βελτιώθηκαν στον πόνο, χωρίς σαφή διαφορά μεταξύ τους.
Άρα το HumanTecar μπορεί να έχει συμπληρωματικό ρόλο σε επιλεγμένα μυοσκελετικά συμπτώματα ή για καλύτερη ανοχή στην κίνηση, αλλά όχι ως θεραπεία της νευρολογικής βλάβης.
Τι θέση έχει ο βελονισμός;
Ο βελονισμός μπορεί να έχει συμπληρωματικό ρόλο σε ορισμένες περιπτώσεις πόνου, αλλά δεν αποτελεί βασική θεραπεία για την αποκατάσταση της κίνησης σε νευρολογικές παθήσεις.
Δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως μέθοδος που «ρυθμίζει» τη νευροπλαστικότητα ή επιταχύνει την αποκατάσταση του κεντρικού νευρικού συστήματος.
Αν χρησιμοποιηθεί, πρέπει να υπάρχει σαφής στόχος, όπως η διαχείριση συμπτωμάτων που εμποδίζουν την ενεργητική αποκατάσταση.
Πώς δουλεύουμε στο Human Kinetics;
Η λογική μας ακολουθεί τη σειρά:
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ → ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ → ΕΠΑΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ → ΦΟΡΤΙΣΗ → ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ
Αξιολόγηση
Εξετάζουμε τι περιορίζει περισσότερο τη λειτουργία και τι έχει μεγαλύτερη σημασία για τον άνθρωπο.
Προετοιμασία
Όταν χρειάζεται, χρησιμοποιούνται παρεμβάσεις που βοηθούν ώστε η κίνηση ή η άσκηση να γίνουν καλύτερα ανεκτές.
Επανεκπαίδευση
Δουλεύουμε πάνω σε συγκεκριμένες λειτουργικές δραστηριότητες και κινητικές δεξιότητες.
Φόρτιση
Αυξάνουμε προοδευτικά δύναμη, αντοχή, ισορροπία και λειτουργικές απαιτήσεις.
Αυτονομία
Ο στόχος είναι οι αλλαγές να μεταφέρονται στην καθημερινότητα και ο άνθρωπος να διατηρεί όσο γίνεται περισσότερη ανεξαρτησία.
Πόσο διαρκεί η νευρολογική αποκατάσταση;
Δεν υπάρχει ένας προκαθορισμένος χρόνος.
Η πορεία επηρεάζεται από τη διάγνωση, τη βαρύτητα της κατάστασης, τη χρονιότητα, την ηλικία, συνοδά προβλήματα, τη δυνατότητα άσκησης και τους στόχους.
Η αποκατάσταση μπορεί να είναι έντονη σε ορισμένες φάσεις και πιο αραιή σε άλλες.
Το σημαντικό είναι να υπάρχουν σαφείς στόχοι και περιοδική επαναξιολόγηση.
Υπάρχει νόημα στη φυσικοθεραπεία χρόνια μετά από ένα νευρολογικό επεισόδιο;
Μπορεί να υπάρχει.
Η χρόνια φάση δεν σημαίνει ότι κάθε δυνατότητα βελτίωσης έχει τελειώσει.
Ανάλογα με την κατάσταση, μπορεί να υπάρχουν ακόμη στόχοι σε δύναμη, αντοχή, ισορροπία, βάδιση, λειτουργία άνω άκρου και αυτονομία.
Η έκταση της βελτίωσης όμως διαφέρει πολύ από άνθρωπο σε άνθρωπο και δεν πρέπει να υπόσχεται κανείς συγκεκριμένο αποτέλεσμα.
Η νευρολογική φυσικοθεραπεία είναι ίδια για όλες τις παθήσεις;
Όχι.
Stroke, MS και Parkinson έχουν διαφορετική παθοφυσιολογία και διαφορετικές ανάγκες αποκατάστασης.
Ακόμη και δύο άνθρωποι με την ίδια διάγνωση μπορεί να χρειάζονται διαφορετικό πρόγραμμα.
Η διάγνωση είναι η αρχή της πληροφορίας, όχι ολόκληρο το θεραπευτικό πλάνο.
Συχνές Ερωτήσεις
Μπορώ να ξαναπερπατήσω όπως πριν;
Δεν μπορεί να δοθεί γενική απάντηση. Η δυνατότητα βελτίωσης εξαρτάται από τη συγκεκριμένη νευρολογική κατάσταση, το επίπεδο βλάβης, τη χρονική φάση και πολλούς άλλους παράγοντες.
Η νευρολογική φυσικοθεραπεία «επανεκπαιδεύει τον εγκέφαλο»;
Σε έναν βαθμό μπορεί να το πούμε απλοποιημένα, αλλά πιο σωστό είναι ότι χρησιμοποιεί επαναλαμβανόμενη και στοχευμένη εξάσκηση για να υποστηρίξει κινητική μάθηση και λειτουργική προσαρμογή.
Χρειάζεται πάντα ειδικός εξοπλισμός;
Όχι.
Πολλά από τα σημαντικότερα στοιχεία της αποκατάστασης βασίζονται σε καλά σχεδιασμένη λειτουργική εξάσκηση και άσκηση.
Η σπαστικότητα πρέπει πάντα να μειωθεί;
Όχι. Πρέπει να αξιολογείται σε σχέση με τη λειτουργία και τους συγκεκριμένους στόχους.
Μπορεί να βοηθήσει η φυσικοθεραπεία στη νόσο Πάρκινσον;
Ναι. Το NICE συστήνει Parkinson-specific physiotherapy σε ανθρώπους που έχουν προβλήματα ισορροπίας ή κινητικής λειτουργίας.
Μπορεί να βοηθήσει στη σκλήρυνση κατά πλάκας;
Ναι. Οι οδηγίες υποστηρίζουν supervised aerobic exercise και progressive resistance training για προβλήματα κινητικότητας ή κόπωσης.
