Ο βελονισμός έχει ιστορία τουλάχιστον 2.500 ετών, αλλά η μορφή με την οποία εφαρμόζεται σήμερα δεν είναι μία και ενιαία.
Από την παραδοσιακή κινεζική ιατρική μέχρι τον βιοϊατρικό βελονισμό, την ηλεκτροβελονιστική διέγερση, το dry needling και το laser acupuncture, έχουν αναπτυχθεί διαφορετικές σχολές και τεχνικές με διαφορετική θεωρητική βάση και διαφορετικό επίπεδο επιστημονικής τεκμηρίωσης.
Σήμερα το πιο σημαντικό ερώτημα δεν είναι αν «ο βελονισμός λειτουργεί γενικά».
Είναι:
σε ποια κατάσταση, με ποιον τρόπο, για ποιον στόχο και με πόσο ισχυρά δεδομένα;
Από την παραδοσιακή κινεζική ιατρική στη σύγχρονη κλινική πράξη
Η παραδοσιακή κινεζική ιατρική περιγράφει τον βελονισμό μέσα από έννοιες όπως το Qi, οι μεσημβρινοί και η ισορροπία μεταξύ διαφορετικών λειτουργικών συστημάτων.
Αυτό είναι το ιστορικό και θεωρητικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύχθηκε η μέθοδος.
Με την εξάπλωσή του στη Δύση, όμως, άρχισε να μελετάται και μέσα από διαφορετικό επιστημονικό πλαίσιο: νευρική διέγερση, επεξεργασία του πόνου, αισθητικοκινητικές αποκρίσεις, συνδετικό ιστό και μη ειδικά θεραπευτικά αποτελέσματα.
Το NCCIH σημειώνει ότι ο ακριβής μηχανισμός του acupuncture δεν είναι πλήρως κατανοητός. Υπάρχουν δεδομένα για επιδράσεις στο νευρικό σύστημα και στους ιστούς, αλλά και σημαντική συμμετοχή μη ειδικών παραγόντων της θεραπείας.
Άρα η σύγχρονη επιστημονική προσέγγιση δεν χρειάζεται ούτε να απορρίψει την ιστορική προέλευση ούτε να παρουσιάζει τις παραδοσιακές εξηγήσεις ως αποδεδειγμένη βιολογία.
Παραδοσιακός κινεζικός βελονισμός
Ο παραδοσιακός κινεζικός βελονισμός βασίζεται στην επιλογή σημείων σύμφωνα με το σύστημα των μεσημβρινών και με την κλασική θεωρία της κινεζικής ιατρικής.
Η επιλογή των σημείων μπορεί να βασίζεται σε ένα συνολικό «pattern» και όχι μόνο στο σημείο όπου υπάρχει πόνος.
Αυτό παραμένει ένα από τα πιο διαδεδομένα συστήματα βελονισμού παγκοσμίως.
Η επιστημονική έρευνα συχνά μελετά πρωτόκολλα που προέρχονται από αυτή την παράδοση, αλλά τα αποτελέσματα αξιολογούνται πλέον με κλινικά outcomes όπως πόνος, λειτουργία και ποιότητα ζωής.
Βιοϊατρικός ή δυτικός ιατρικός βελονισμός
Ο βιοϊατρικός βελονισμός χρησιμοποιεί επίσης λεπτές βελόνες, αλλά η επιλογή των σημείων και η ερμηνεία της παρέμβασης βασίζονται περισσότερο στην ανατομία, στη νευροφυσιολογία και στη μυοσκελετική αξιολόγηση.
Μπορεί να στοχεύει σε:
μυς, τένοντες, περιοχές με ευαισθησία, νευρικές δομές ή σημεία που σχετίζονται με συγκεκριμένη λειτουργική δυσκολία.
Δεν χρειάζεται να χρησιμοποιεί έννοιες όπως «ροή ενέργειας» για να περιγράψει το αποτέλεσμα.
Αυτός είναι και ο τρόπος με τον οποίο ο βελονισμός εντάσσεται συχνά στη σύγχρονη φυσικοθεραπεία και αποκατάσταση.
Τι είναι ο Ιαπωνικός βελονισμός KMS;
Το Kiiko Matsumoto Style – KMS είναι ιαπωνική προσέγγιση βελονισμού με ιδιαίτερη έμφαση στην ψηλάφηση και στον άμεσο επανέλεγχο.
Ο θεραπευτής εξετάζει συγκεκριμένες περιοχές πριν από την εφαρμογή και στη συνέχεια ελέγχει αν άλλαξε η ευαισθησία ή η αντίδραση μετά την τοποθέτηση των βελονών.
Στο Human Kinetics αυτό είναι σημαντικό γιατί ταιριάζει με τη γενικότερη αρχή μας:
δοκιμάζουμε → επανελέγχουμε → προσαρμόζουμε.
Χρειάζεται όμως σαφής διάκριση:
η γενική βιβλιογραφία για acupuncture δεν αποδεικνύει ειδικά ότι το KMS είναι ανώτερο ή αποτελεσματικότερο από άλλες μορφές βελονισμού.
Τι είναι η ηλεκτροβελονιστική διέγερση;
Στην ηλεκτροβελονιστική εφαρμογή, οι βελόνες συνδέονται με συσκευή που παρέχει μικρό ηλεκτρικό ρεύμα.
Έτσι το ερέθισμα γίνεται πιο σταθερό και ρυθμιζόμενο.
Η ηλεκτροβελονιστική διέγερση έχει μελετηθεί σε διάφορες καταστάσεις, αλλά τα αποτελέσματα δεν μεταφέρονται αυτόματα από τη μία πάθηση στην άλλη.
Το NCCIH αναφέρει την electroacupuncture ως μία από τις σύγχρονες μορφές acupuncture.
Τι είναι το dry needling;
Το dry needling χρησιμοποιεί επίσης λεπτές μονοϊνιδιακές βελόνες χωρίς έγχυση ουσίας.
Στη φυσικοθεραπεία χρησιμοποιείται κυρίως σε νευρομυοσκελετικά προβλήματα και συχνά σε μυϊκά trigger points ή άλλες μυϊκές και συνδετικές δομές.
Η διάκριση μεταξύ dry needling και acupuncture δεν είναι πάντα απόλυτη.
Ανασκοπήσεις έχουν επισημάνει ότι χρησιμοποιούνται παρόμοιες βελόνες και ότι υπάρχει σημαντική επικάλυψη σε ορισμένες τεχνικές, παρότι τα θεωρητικά πλαίσια μπορεί να διαφέρουν.
Άρα το dry needling δεν πρέπει να παρουσιάζεται απλοϊκά ως «εντελώς διαφορετική τεχνική» ούτε ως «το ίδιο πράγμα» σε κάθε περίπτωση.
Τι είναι το laser acupuncture;
Το laser acupuncture χρησιμοποιεί φωτεινή ενέργεια χαμηλής έντασης σε σημεία που θα μπορούσαν διαφορετικά να δεχθούν βελόνα.
Είναι διαφορετική παρέμβαση από τον needle acupuncture και η βιβλιογραφία της πρέπει να αξιολογείται ξεχωριστά.
Systematic review για μυοσκελετικό πόνο έχει δείξει ότι το laser acupuncture μπορεί να έχει ορισμένα θετικά αποτελέσματα, αλλά τα δεδομένα εξαρτώνται σημαντικά από τη δοσολογία, το μήκος κύματος και το πρωτόκολλο.
Δεν μπορούμε επομένως να πούμε ότι «laser και needle acupuncture είναι ισοδύναμα».
Πώς εξελίχθηκε η επιστημονική μελέτη του βελονισμού;
Οι παλαιότερες μελέτες συχνά συνέκριναν τον βελονισμό με μη θεραπεία ή με usual care.
Αυτό όμως δημιουργεί ένα σημαντικό ερώτημα:
πόσο από το αποτέλεσμα σχετίζεται με τη συγκεκριμένη τεχνική και πόσο με το πλαίσιο της θεραπείας;
Γι’ αυτό χρησιμοποιήθηκαν sham acupuncture controls, δηλαδή εικονικές ή τροποποιημένες μορφές βελονισμού.
Η μεγάλη individual patient data meta-analysis των Vickers και συνεργατών περιέλαβε 20.827 ασθενείς σε 39 trials με χρόνιο μυοσκελετικό πόνο, οστεοαρθρίτιδα, χρόνιο πονοκέφαλο/ημικρανία και πόνο ώμου.
Ο πραγματικός acupuncture ήταν καλύτερος τόσο από no-acupuncture controls όσο και από sham acupuncture. Η διαφορά όμως έναντι sham ήταν αρκετά μικρότερη.
Αυτό είναι ίσως ένα από τα πιο σημαντικά ευρήματα της σύγχρονης βιβλιογραφίας.
Δεν υποστηρίζει ούτε το:
«ο βελονισμός είναι μόνο placebo»
ούτε το:
«ο μηχανισμός του έχει αποδειχθεί πλήρως».
Πού υπάρχει σήμερα καλύτερη τεκμηρίωση;
Η ποιότητα των δεδομένων διαφέρει πολύ ανά πάθηση.
Χρόνιος πόνος
Η μεγάλη meta-analysis των Vickers έδειξε όφελος σε συγκεκριμένες χρόνιες καταστάσεις πόνου έναντι sham και no acupuncture controls.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο acupuncture είναι κατάλληλος για κάθε χρόνιο πόνο.
Το NICE, για παράδειγμα, αναφέρει ότι μπορεί να εξεταστεί ένας περιορισμένος κύκλος acupuncture ή dry needling για chronic primary pain.
Ημικρανία
Η Cochrane review για την πρόληψη της episodic migraine περιέλαβε 22 trials και 4.985 ανθρώπους και κατέληξε ότι ένας κύκλος acupuncture μπορεί να αποτελεί χρήσιμη επιλογή πρόληψης για ορισμένους ανθρώπους.
Σημαντικό:
αυτό αφορά πρόληψη επεισοδιακής ημικρανίας, όχι θεραπεία μιας οξείας κρίσης.
Οστεοαρθρίτιδα
Υπάρχουν δεδομένα για οστεοαρθρίτιδα, ιδιαίτερα γόνατος, αλλά οι κατευθυντήριες οδηγίες δεν συμφωνούν πλήρως.
Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να παρουσιάζεται ως πιθανή συμπληρωματική επιλογή και όχι ως καθιερωμένη θεραπεία που αλλάζει την πορεία της νόσου.
Οσφυαλγία
Εδώ είναι χαρακτηριστική η διαφορά μεταξύ research evidence και guideline recommendation.
Παρότι υπάρχουν trials και meta-analyses με θετικά αποτελέσματα, το NICE NG59 εξακολουθεί να συστήνει να μην προσφέρεται acupuncture για low-back pain με ή χωρίς sciatica.
Άρα δεν αρκεί να λέμε «υπάρχουν μελέτες».
Πρέπει να κοιτάμε και τις κατευθυντήριες οδηγίες.
Τι δεν έχει τεκμηριωθεί καλά;
Δεν υπάρχει επαρκής βάση για γενικές υποσχέσεις ότι ο βελονισμός:
- ενισχύει το ανοσοποιητικό,
- εξισορροπεί ορμόνες,
- αποτοξινώνει,
- θεραπεύει τον διαβήτη,
- ενεργοποιεί τον μεταβολισμό,
- θεραπεύει αλλεργίες γενικά,
- προκαλεί αξιόπιστη διακοπή καπνίσματος,
- ή ενεργοποιεί κάποια γενική «φυσική αυτοθεραπεία» του οργανισμού.
Η τεκμηρίωση πρέπει να είναι condition-specific.
Αυτό είναι μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές στη σύγχρονη προσέγγιση του acupuncture.
Τι σημαίνει «WHO αναγνωρίζει τον βελονισμό»;
Αυτή η φράση χρειάζεται μεγάλη προσοχή.
Ο WHO έχει εκδώσει benchmarks για την ασφαλή πρακτική του acupuncture και έχει εντάξει τον βελονισμό στο ευρύτερο πλαίσιο της traditional, complementary and integrative medicine.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο WHO πιστοποιεί τον βελονισμό ως αποτελεσματική θεραπεία για όλες τις παθήσεις.
Η σημερινή στρατηγική του WHO δίνει έμφαση σε ασφαλή, ποιοτική και evidence-based ενσωμάτωση των παραδοσιακών και συμπληρωματικών παρεμβάσεων.
Και τι σημαίνει FDA regulation;
Ο FDA ρυθμίζει τις βελόνες acupuncture ως Class II medical devices.
Αυτό αφορά μεταξύ άλλων την ασφάλεια, την αποστείρωση και τις προδιαγραφές του προϊόντος.
Δεν σημαίνει ότι ο FDA έχει εγκρίνει τον acupuncture ως αποτελεσματική θεραπεία για κάθε ένδειξη.
Αυτή είναι σημαντική διόρθωση σε σχέση με τον τρόπο που συχνά παρουσιάζεται στο διαδίκτυο.
Είναι ο βελονισμός ασφαλής;
Όταν εφαρμόζεται σωστά από κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία, έχει γενικά καλό προφίλ ασφάλειας.
Μπορούν όμως να εμφανιστούν μικρή αιμορραγία, μελανιά, πόνος στο σημείο ή παροδική ζάλη.
Σπανιότερα έχουν αναφερθεί σοβαρότερες επιπλοκές, ιδιαίτερα όταν η τεχνική εφαρμόζεται λανθασμένα.
Το NCCIH αναφέρει ότι μη σωστή εφαρμογή μπορεί να προκαλέσει λοιμώξεις, τραυματισμούς οργάνων ή άλλες σοβαρές επιπλοκές.
Άρα δεν χρησιμοποιούμε τον όρο «απόλυτα ασφαλής».
Πόσες συνεδρίες χρειάζονται;
Δεν υπάρχει ένας γενικός αριθμός τύπου «8–10 συνεδρίες για όλους».
Ο αριθμός εξαρτάται από την πάθηση, το πρωτόκολλο που έχει μελετηθεί, τον στόχο και κυρίως από την πραγματική ανταπόκριση.
Σε ορισμένες clinical guidelines υπάρχουν συγκεκριμένα όρια για συγκεκριμένες καταστάσεις. Για παράδειγμα, το NICE για chronic primary pain επιτρέπει έναν περιορισμένο course acupuncture ή dry needling με συνολικό επαγγελματικό χρόνο έως 5 ώρες.
Αυτό όμως δεν μετατρέπεται σε γενικό κανόνα για όλες τις παθήσεις.
Πώς χρησιμοποιούμε τον βελονισμό στο Human Kinetics;
Στο Human Kinetics ο βελονισμός δεν αντιμετωπίζεται ως απομονωμένη τεχνική.
Εντάσσεται, όταν υπάρχει ένδειξη, μέσα σε ένα συνολικό πλαίσιο:
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ → ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ → ΕΠΑΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ → ΦΟΡΤΙΣΗ → ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο στάδιο της προετοιμασίας όταν ο στόχος είναι να μειωθεί ένα σύμπτωμα ή να γίνει η κίνηση περισσότερο ανεκτή.
Στη συνέχεια όμως επανελέγχουμε.
Άλλαξε ο πόνος;
Άλλαξε η κίνηση;
Άλλαξε η βάδιση;
Μπορεί ο άνθρωπος να κάνει καλύτερα μια άσκηση ή μια καθημερινή δραστηριότητα;
Αν όχι, το πλάνο προσαρμόζεται.
Η ανταπόκριση δείχνει τον δρόμο.
Πώς διαφέρει η σύγχρονη προσέγγιση από την παλιά;
Η μεγαλύτερη αλλαγή δεν είναι ότι εμφανίστηκαν καινούργιες βελόνες.
Είναι ότι άλλαξε ο τρόπος με τον οποίο κρίνουμε αν μια θεραπεία αξίζει να χρησιμοποιηθεί.
Παλιότερα η ερώτηση ήταν συχνά:
«Για ποια πάθηση χρησιμοποιείται παραδοσιακά;»
Σήμερα η καλύτερη ερώτηση είναι:
«Τι δείχνουν οι κλινικές μελέτες για αυτή τη συγκεκριμένη κατάσταση και τι αποτέλεσμα έχει στον συγκεκριμένο άνθρωπο;»
Αυτό μεταφέρει τον acupuncture από το επίπεδο της γενικής υπόσχεσης στο επίπεδο της κλινικής απόφασης.
Συχνές Ερωτήσεις
Υπάρχει ένα είδος βελονισμού που είναι καλύτερο από όλα τα άλλα;
Όχι.
Δεν υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση ότι μία σχολή είναι συνολικά ανώτερη για όλες τις καταστάσεις.
Η επιλογή εξαρτάται από την πάθηση, τον θεραπευτικό στόχο, την εκπαίδευση του επαγγελματία και τα διαθέσιμα δεδομένα.
Είναι ο βιοϊατρικός βελονισμός διαφορετικός από τον παραδοσιακό;
Ναι ως προς το θεωρητικό πλαίσιο και συχνά ως προς την επιλογή των σημείων.
Χρησιμοποιούνται όμως παρόμοια φυσικά εργαλεία — λεπτές βελόνες — και υπάρχει κάποια επικάλυψη στην πράξη.
Είναι το dry needling βελονισμός;
Υπάρχει σημαντική τεχνική επικάλυψη, αλλά χρησιμοποιείται συνήθως διαφορετικό θεωρητικό και επαγγελματικό πλαίσιο. Η επιστημονική βιβλιογραφία δεν υποστηρίζει πάντα έναν απόλυτο διαχωρισμό.
Είναι το laser acupuncture το ίδιο με τις βελόνες;
Όχι.
Είναι διαφορετική παρέμβαση και τα αποτελέσματα της βιβλιογραφίας για laser acupuncture δεν μεταφέρονται αυτόματα στον needle acupuncture ή αντίστροφα.
Ο βελονισμός είναι placebo;
Η εικόνα είναι πιο σύνθετη.
Σε μεγάλα datasets ο πραγματικός acupuncture έχει καλύτερα αποτελέσματα από sham, αλλά η διαφορά είναι μικρότερη από εκείνη έναντι no acupuncture. Αυτό δείχνει ότι πιθανότατα συνυπάρχουν ειδικές και μη ειδικές θεραπευτικές επιδράσεις.
Έχει αποδειχθεί ο ακριβής μηχανισμός δράσης;
Όχι πλήρως.
Υπάρχουν δεδομένα για επίδραση στο νευρικό σύστημα και στους ιστούς, αλλά η συνολική θεραπευτική επίδραση είναι σύνθετη.
Το βασικό μήνυμα
Ο βελονισμός έχει εξελιχθεί από μια αρχαία θεραπευτική παράδοση σε ένα πεδίο που σήμερα μελετάται με σύγχρονες κλινικές μεθόδους.
Δεν είναι μία ενιαία τεχνική και δεν έχει το ίδιο επίπεδο τεκμηρίωσης για κάθε πάθηση.
Υπάρχουν καταστάσεις όπου τα δεδομένα είναι αρκετά ισχυρά ώστε να εξετάζεται ως συμπληρωματική επιλογή και άλλες όπου η τεκμηρίωση είναι ανεπαρκής ή αντικρουόμενη.
Η σύγχρονη προσέγγιση δεν χρειάζεται ούτε υπερβολική προβολή ούτε απόλυτη απόρριψη.
Χρειάζεται το σωστό ερώτημα:
ποια μέθοδος, για ποιο πρόβλημα, με ποιο στόχο και με τι πραγματική ανταπόκριση;
