Ο μυοσκελετικός πόνος μπορεί να εμφανιστεί στη μέση, στον αυχένα, στον ώμο, στο γόνατο ή σε οποιοδήποτε άλλο σημείο του κινητικού συστήματος.
Μπορεί να ξεκινήσει μετά από έναν τραυματισμό, να σχετίζεται με αυξημένη φόρτιση ή να επιμένει χωρίς να υπάρχει μία μοναδική δομή που να εξηγεί πλήρως τα συμπτώματα.
Γι’ αυτό η σύγχρονη φυσικοθεραπεία δεν περιορίζεται στο ερώτημα:
«Πού πονάει;»
Προσπαθεί να καταλάβει:
Τι προκαλεί ή επιβαρύνει τα συμπτώματα, τι έχει περιοριστεί και τι χρειάζεται για να επιστρέψει ο άνθρωπος στη λειτουργία του.
Η προσέγγιση στο Human Kinetics οργανώνεται σε πέντε στάδια:
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ → ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ → ΕΠΑΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ → ΦΟΡΤΙΣΗ → ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ
Τι είναι ο μυοσκελετικός πόνος;
Ο όρος περιγράφει πόνο που σχετίζεται με το μυοσκελετικό σύστημα και μπορεί να αφορά μύες, τένοντες, συνδέσμους, αρθρώσεις, οστά ή άλλες σχετικές δομές.
Συχνές καταστάσεις περιλαμβάνουν οσφυαλγία, αυχεναλγία, τενοντοπάθειες, οστεοαρθρίτιδα, αθλητικές κακώσεις και πόνο μετά από τραυματισμό ή χειρουργείο.
Ο πόνος μπορεί να είναι οξύς ή να επιμένει για περισσότερο από τρεις μήνες.
Όταν γίνεται επίμονος, η εικόνα είναι συχνά πιο σύνθετη. Εκτός από την κατάσταση των ιστών, μπορούν να επηρεάζουν τα συμπτώματα η φυσική δραστηριότητα, ο ύπνος, η κόπωση, η εμπειρία προηγούμενου πόνου, ο φόβος κίνησης και το περιβάλλον του ανθρώπου.
Η IASP περιγράφει τον μυοσκελετικό πόνο μέσα σε ένα πολυδιάστατο βιοψυχοκοινωνικό πλαίσιο, όπου φυσιολογικοί, ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες αλληλεπιδρούν.
Δεν υπάρχει πάντα μία «ρίζα» του πόνου
Στον οξύ τραυματισμό μπορεί να υπάρχει μια σχετικά σαφής ιστική αιτία.
Στον επίμονο πόνο όμως δεν είναι πάντα δυνατό — ούτε απαραίτητα χρήσιμο — να αναζητούμε μία μοναδική «ρίζα».
Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει απεικονιστικές αλλοιώσεις χωρίς σημαντικό πόνο, ενώ ένας άλλος μπορεί να έχει έντονα συμπτώματα χωρίς αντίστοιχα σοβαρή απεικονιστική βλάβη.
Γι’ αυτό η σύγχρονη αξιολόγηση συνδυάζει το ιστορικό, την κλινική εξέταση και κυρίως τη λειτουργία.
Βήμα 1: Αξιολόγηση
Η πρώτη φάση είναι να καταλάβουμε τι συμβαίνει και τι έχει μεγαλύτερη σημασία για τον συγκεκριμένο άνθρωπο.
Εξετάζουμε πότε εμφανίζεται ο πόνος, τι τον αυξάνει ή τον μειώνει, ποιες κινήσεις έχουν περιοριστεί και τι δεν μπορεί πλέον να κάνει στην καθημερινότητά του.
Ανάλογα με την περιοχή και το πρόβλημα, αξιολογούνται η κινητικότητα, η δύναμη, η ανοχή στη φόρτιση, η ισορροπία και συγκεκριμένες λειτουργικές δοκιμασίες.
Η αξιολόγηση περιλαμβάνει επίσης έλεγχο για ενδείξεις που μπορεί να απαιτούν ιατρική διερεύνηση.
Δεν χρειάζεται κάθε άνθρωπος μαγνητική ή άλλη απεικόνιση. Για παράδειγμα, στις οδηγίες για low-back pain το NICE δεν συνιστά routine imaging σε μη εξειδικευμένο περιβάλλον όταν η εξέταση δεν πρόκειται να αλλάξει τη διαχείριση.
Βήμα 2: Προετοιμασία
Σε ορισμένους ανθρώπους ο πόνος ή η δυσκαμψία είναι τόσο έντονα ώστε η άσκηση αρχικά να είναι δύσκολη.
Σε αυτή τη φάση μπορεί να χρησιμοποιηθούν συμπληρωματικές παρεμβάσεις με στόχο να γίνει η κίνηση περισσότερο ανεκτή.
Ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να χρησιμοποιηθούν manual therapy, θερμικές τεχνικές, HumanTecar, βελονισμός ή άλλες μέθοδοι.
Το σημαντικό όμως είναι να μην παρουσιάζονται ως τεχνικές που «διορθώνουν τη βλάβη» ή «εξαλείφουν τη ρίζα».
Η αξία τους κρίνεται από το αν δημιουργούν μια χρήσιμη αλλαγή στην κίνηση ή στα συμπτώματα.
Για παράδειγμα, το NICE για low-back pain αναφέρει manual therapy μόνο ως μέρος πακέτου φροντίδας που περιλαμβάνει άσκηση και όχι ως αυτόνομη θεραπεία.
Βήμα 3: Επανεκπαίδευση της κίνησης
Όταν η κίνηση γίνεται περισσότερο ανεκτή, η θεραπεία περνά σταδιακά από την παθητική παρέμβαση στην ενεργητική συμμετοχή.
Εδώ δουλεύουμε πάνω σε κινήσεις που έχουν πραγματική σημασία:
να σηκωθεί κάποιος από την καρέκλα, να ανέβει σκάλες, να σηκώσει βάρος, να επιστρέψει στο τρέξιμο ή να χρησιμοποιήσει ξανά άνετα το χέρι του.
Δεν χρειάζεται να υπάρχει μία «τέλεια» κίνηση.
Στόχος είναι να βρεθεί ένας τρόπος κίνησης που είναι λειτουργικός και μπορεί σταδιακά να δεχθεί μεγαλύτερο φορτίο.
Βήμα 4: Προοδευτική φόρτιση
Η αποκατάσταση δεν ολοκληρώνεται επειδή ο πόνος μειώθηκε.
Το σώμα χρειάζεται να ξαναποκτήσει ικανότητα να αντέχει τις απαιτήσεις της καθημερινότητας, της εργασίας ή του αθλητισμού.
Η φόρτιση μπορεί να αυξάνεται σταδιακά μέσω θεραπευτικής άσκησης, ενδυνάμωσης, αερόβιας δραστηριότητας και λειτουργικών ασκήσεων.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, στις οδηγίες του για χρόνιο πρωτοπαθή low-back pain, περιλαμβάνει τα οργανωμένα προγράμματα άσκησης και την εκπαίδευση μεταξύ των βασικών παρεμβάσεων, μέσα σε ένα person-centred και πολυπαραγοντικό μοντέλο φροντίδας.
Δεν υπάρχει μία άσκηση κατάλληλη για όλους.
Το πρόγραμμα πρέπει να προσαρμόζεται στην κατάσταση, στις δυνατότητες και στους στόχους του ανθρώπου.
Βήμα 5: Αυτονομία
Ο τελικός στόχος δεν είναι να εξαρτάται κάποιος συνεχώς από φυσικοθεραπευτικές συνεδρίες.
Είναι να μπορεί να κατανοεί το σώμα του, να γνωρίζει πώς να ρυθμίζει τη δραστηριότητά του και να συνεχίζει μόνος του την άσκηση.
Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι ξέρει πώς να αντιδράσει σε μια μικρή έξαρση, πότε να μειώσει προσωρινά το φορτίο και πότε να επιστρέψει σταδιακά στις προηγούμενες δραστηριότητες.
Η αυτοδιαχείριση αποτελεί βασικό στοιχείο και των σύγχρονων οδηγιών για low-back pain, όπου ενθαρρύνεται η συνέχιση των φυσιολογικών δραστηριοτήτων και η ενεργή συμμετοχή του ανθρώπου.
Ποιος είναι ο ρόλος της άσκησης;
Η άσκηση είναι από τα σημαντικότερα εργαλεία της σύγχρονης μυοσκελετικής αποκατάστασης.
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για δύναμη, αντοχή, ισορροπία, κινητικότητα και σταδιακή επιστροφή σε πραγματικά φορτία.
Δεν είναι απαραίτητα «διορθωτική» με την έννοια ότι αλλάζει μια ανατομική δομή.
Πολύ συχνά ο στόχος είναι να αυξηθεί η ικανότητα του σώματος να εκτελεί μια δραστηριότητα με μεγαλύτερη άνεση και ασφάλεια.
Πρέπει να αποφεύγω τον πόνο κατά την άσκηση;
Όχι πάντα, αλλά ούτε πρέπει να αγνοείται.
Σε ορισμένες μυοσκελετικές καταστάσεις μικρή ή ελεγχόμενη ενόχληση κατά την άσκηση μπορεί να είναι αποδεκτή, ενώ σε άλλες περιπτώσεις χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή.
Το σημαντικό είναι η συνολική ανταπόκριση:
πώς αισθάνεται ο άνθρωπος κατά τη διάρκεια, λίγο μετά και την επόμενη ημέρα.
Η ένταση και η φόρτιση προσαρμόζονται ανάλογα.
Τι ρόλο έχει η manual therapy;
Η manual therapy μπορεί να περιλαμβάνει κινητοποιήσεις αρθρώσεων, τεχνικές μαλακών μορίων ή μάλαξη.
Μπορεί σε ορισμένους ανθρώπους να μειώσει προσωρινά τον πόνο ή να διευκολύνει την κίνηση.
Δεν χρησιμοποιούμε όμως τον όρο «χειροπρακτική» για να περιγράψουμε γενικά τη manual therapy, γιατί πρόκειται για διαφορετικό επαγγελματικό και θεραπευτικό πλαίσιο.
Στη σύγχρονη φυσικοθεραπεία, η manual therapy συνήθως έχει συμπληρωματικό ρόλο και όχι τον ρόλο της αποκλειστικής θεραπείας.
Τι θέση έχει το HumanTecar;
Το HumanTecar μπορεί να χρησιμοποιείται σε επιλεγμένες μυοσκελετικές καταστάσεις ως συμπληρωματική παρέμβαση.
Η διαθέσιμη βιβλιογραφία για TECAR δείχνει πιθανά οφέλη στον πόνο και σε ορισμένα λειτουργικά αποτελέσματα, αλλά τα αποτελέσματα είναι ετερογενή και δεν δικαιολογούν γενικούς ισχυρισμούς ότι «θεραπεύει τη φλεγμονή» ή επιταχύνει συνολικά την αποκατάσταση.
Γι’ αυτό στο Human Kinetics μάς ενδιαφέρει κυρίως:
τι άλλαξε μετά την εφαρμογή;
Αν ο άνθρωπος κινείται καλύτερα ή μπορεί να προχωρήσει στην άσκηση, η παρέμβαση μπορεί να έχει λειτουργική αξία.
Τι θέση έχει το ViSS;
Η εστιασμένη μηχανική δόνηση έχει μελετηθεί σε διάφορες μυοσκελετικές και νευρολογικές καταστάσεις.
Η τεκμηρίωση όμως δεν είναι ίδια για όλες τις παθήσεις και μεγάλο μέρος των μελετών προέρχεται από περιορισμένο αριθμό ερευνητικών ομάδων.
Γι’ αυτό δεν παρουσιάζουμε το ViSS ως γενική θεραπεία για «μυοσκελετικό πόνο».
Χρησιμοποιείται όταν υπάρχει συγκεκριμένος στόχος και η ανταπόκριση μπορεί να επανελεγχθεί.
Τι θέση έχει ο βελονισμός;
Ο βελονισμός έχει μελετηθεί σε ορισμένες μορφές χρόνιου μυοσκελετικού πόνου.
Δεν υπάρχει όμως μία γενική απάντηση ότι «κάνει για κάθε πόνο».
Η τεκμηρίωση και οι κατευθυντήριες οδηγίες διαφέρουν ανάλογα με την πάθηση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η low-back pain: υπάρχουν trials και meta-analyses με όφελος σε ορισμένους πληθυσμούς, αλλά το NICE εξακολουθεί να μη συνιστά acupuncture για low-back pain με ή χωρίς sciatica.
Άρα, όταν χρησιμοποιείται, χρειάζεται συγκεκριμένος στόχος και επανέλεγχος της ανταπόκρισης.
Γιατί δεν αρκεί να μειωθεί ο πόνος;
Η μείωση του πόνου είναι σημαντική, αλλά δεν είναι ο μόνος στόχος.
Ένας άνθρωπος μπορεί να αναφέρει λιγότερο πόνο αλλά να εξακολουθεί να μην μπορεί να περπατήσει, να εργαστεί ή να ασκηθεί.
Για αυτό αξιολογούμε και λειτουργικά αποτελέσματα.
Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι μόνο:
«Πόσο πονάς σήμερα;»
αλλά και:
«Τι μπορείς να κάνεις σήμερα που πριν δεν μπορούσες;»
Η προσέγγιση Human Kinetics
Στο Human Kinetics δεν εφαρμόζουμε μία ίδια συνταγή σε όλους.
Η λογική είναι:
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ → ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ → ΕΠΑΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ → ΦΟΡΤΙΣΗ → ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ
Ορισμένοι άνθρωποι χρειάζονται περισσότερο χρόνο στην προετοιμασία. Άλλοι μπορούν να περάσουν γρήγορα στην άσκηση και τη φόρτιση.
Γι’ αυτό και η διαδικασία δεν είναι ένα rigid «πρωτόκολλο πέντε βημάτων».
Είναι ένα πλαίσιο λήψης κλινικών αποφάσεων.
Και σε κάθε στάδιο ισχύει η ίδια αρχή:
Η ανταπόκριση δείχνει τον δρόμο. Δοκιμάζουμε, βλέπουμε τι άλλαξε, προσαρμόζουμε.
Συχνές Ερωτήσεις
Μπορεί η φυσικοθεραπεία να εξαλείψει τον μυοσκελετικό πόνο;
Σε αρκετές καταστάσεις ο πόνος μπορεί να μειωθεί σημαντικά ή και να υποχωρήσει. Δεν μπορεί όμως να δοθεί γενική εγγύηση πλήρους εξαφάνισης των συμπτωμάτων.
Χρειάζονται πάντα μηχανήματα;
Όχι.
Σε πολλές περιπτώσεις τα σημαντικότερα στοιχεία της αποκατάστασης είναι η σωστή αξιολόγηση, η εκπαίδευση, η άσκηση και η προοδευτική φόρτιση.
Οι συσκευές μπορούν να χρησιμοποιούνται συμπληρωματικά όταν υπάρχει συγκεκριμένος στόχος.
Πόσες συνεδρίες χρειάζονται;
Δεν υπάρχει προκαθορισμένος αριθμός.
Η διάρκεια εξαρτάται από την κατάσταση, τη χρονιότητα, τη λειτουργική δυσκολία, τους στόχους και κυρίως την ανταπόκριση στην παρέμβαση.
Μπορώ να κάνω φυσικοθεραπεία ενώ παίρνω αναλγητικά;
Ναι, όταν αυτό είναι ιατρικά κατάλληλο.
Η φυσικοθεραπεία και η φαρμακευτική αντιμετώπιση δεν χρειάζεται να παρουσιάζονται ως αντίπαλες επιλογές. Οποιαδήποτε αλλαγή στη φαρμακευτική αγωγή γίνεται σε συνεργασία με τον θεράποντα ιατρό.
Αν ο πόνος επιστρέψει, σημαίνει ότι απέτυχε η θεραπεία;
Όχι απαραίτητα.
Οι εξάρσεις μπορούν να εμφανιστούν σε αρκετές μυοσκελετικές καταστάσεις. Το σημαντικό είναι να γνωρίζει ο άνθρωπος πώς να προσαρμόζει προσωρινά τη δραστηριότητα και πώς να επιστρέφει σταδιακά στη συνηθισμένη φόρτιση.
